ابن شاذان ، ابو عمرو بن العلاء . علاوه بر اينها در باب نقط و شكل قرآن ، وقف و ابتداء قرآن ، اختلاف مصاحف ، وقف التمام ، متشابه قرآن ، هجاء المصاحف ، قطع و وصل قرآن ، اجزاء قرآن نيز كتب متعددى درين سه قرن تأليف شد .
از فروع مشهور علم القراءة علم معرفة الشواذ ، علم مخارج الحروف ، علم مخارج الالفاظ ، علم الوقوف ، علم علل القراءات ، علم رسم الكتابة فى المصاحف ، علم آداب كتابة المصحف را ميتوان ذكر كرد .
علم تفسير
تفسير علمى است كه حقيقت معانى آيات قرآن را بحسب طاقت انسان و بمقتضاى قواعد لغوى و صرفى و نحوى و بلاغى عرب بيان كند و در حقيقت مراد خدا را از قرآن آشكار نمايد و در مورد مفردات و تركيبات و معانى آنها و اسباب نزول و ترتيب نزول و توضيح اشارات و مجملات و تمييز ناسخات و منسوخات و محكمات و متشابهات از يكديگر و تفصيل تعريضات و قصص و حكايات آن بحث كند . غرض از آن معرفت معانى و حقايق قرآنيه و فايدهء آن حصول قدرت در استنباط احكام شرعيه بر وجه صحيح و موضوع آن كلام اللّه است .
در آغاز دعوت اسلام براى عرب تقريبا اشكالى در فهم معانى قرآن در ميان نبود زيرا قرآن به زبان عربى فصيح و مبين نازل شده و اگر هم اشكالى از پارهيى جهات براى صحابه در درك معانى مفردات و تركيبات يا اشارات و مجملات آن حاصل ميشد از پيغامبر سؤال ميكردند و وى توضيحاتى در اين موارد ميداد بدين ترتيب صحابه توانستند معانى و مفاهيم آيات مختلف را كه هريك بتدريج در بيان اصول دين و فرائض احكام و يا بسبب وقايع مختلف و تعيين احكام نازل شده و برخى ناسخ و بعضى منسوخ و پارهيى مفصل و دستهيى مجمل بوده است ، از آن حضرت فراگيرند و شأن نزول آنها را بشناسند .
تمامى اين اطلاعات از صحابه بتابعين نقل شد و همچنان سينه به سينه ميگشت .
وقتى اسلام از جزيرة العرب بساير نواحى برده شد مردم با دولت و تشكيلاتى مواجه شدند كه براساس احكام قرآنى اداره ميشد و از اين جهت قرآن مصدر تمام استنباطات و احكام آنان گرديد و در نتيجه تفسير و توضيح مطالب آن براى ايشان لازم به نظر آمد و ناگزير قرّاء و مفسرين مصدر استخراج احكام و قواعد از قرآن شدند