و از آن جمله موسيقى را از قسمت موسيقى كتاب الشفا ترجمه كرد . ازين كتاب نسخ متعدد در دست است و سهبار بطبع رسيده و اهميت آن نخست در آنست كه شامل يك دورهء كامل از حكمت مشاء است كه اولينبار به زبان فارسى نگارش يافته و دوم در آنكه شامل بسيارى از اصطلاحات منطقى و فلسفى به فارسى است . شيخ در آغاز اين كتاب چنين آورده است :
« . . . فرمان بزرگ خداوند ما ، ملك عادل ، مؤيد منصور ، عضد الدين علاء الدوله و فخر الملة و تاج الامة ابو جعفر محمد بن دشمنزيار مولى امير المؤمنين ، كه زندگانيش دراز باد و بخت پيروز ، و پادشاهيش برافزون ، آمد به من بنده و خادم درگاه وى ، كه يافتهام اندر خدمت وى همهء كامهاى خويش از ايمنى و بزرگى و شكوه و كفايت و پرداختن بعلم و نزديك داشتن ، كه بايد مر خادمان مجلس وى را كنابى تصنيف كنم بپارسى درى كه اندر وى اصلها و نكتهاى پنج علم از علمهاى حكمت پيشينگان گردآورم ، بغايت اختصار ، يكى علم منطق كه وى علم ترازوست ، و دوم علم طبيعيات كه علم آن چيزهاست كه بحس بشايد ديدن و اندر جنبش و گردشاند ، و سوم علم هيئت و نهاد عالم و حال جنبش آسمانها و ستارگان چنان كه بازنمودهاند كه چون بشايست حقيقت آن دانستن ، و چهارم علم موسيقى و بازنمودن سبب ساز و ناساز آوازها و نهاد لحنها ، و پنجم علم آنچه بيرون از طبيعت است . . . پس من خادم هرچند كه خويشتن را پايگاه اين علم ندانستم و اين علم را افزون از قدر خويش ديدم ، گمان بردم كه چون طاعت و فرمان ولىنعمت خويش برم ، بر خجستگى طاعت توفيق بارآورد ، و توكل كردم بر آفريدگار خويش و بفرمانبردارى مشغول شدم . » « 1 »
رسالهء نبض - اين رساله شامل بحث در كيفيت آفرينش عناصر و امزجه و طبايع و بحث در دوران دم و نبض و انواع و كيفيت شناختن آنست . اين كتاب از جملهء نخستين كتبى است كه در فن طب نگاشته شده و حاوى اصطلاحات علمى متعدد بپارسى است .
در آغاز كتاب چنين آمده است :
« فرمان خداوند ملك عادل مؤيد منصور مظفر عضد الدين علاء الدوله و قاهر الامة و تاج الملة ابو جعفر حسام امير المؤمنين ، به من آمد كه اندر باب دانش رگ كتابى بكن جامع ، كه همهء اصلها اندر وى بود بتفصيل . پس فرمانرا پيش گرفتم و باندازهء طاقت و دانش خويش اين كتاب را [ تصنيف كردم ] به زبان پارسى چنان كه فرمان بود و بر توفيق ايزد [ جلّ جلاله ] معونت كردم و از وى يارى
هامش
( 1 ) - رسالهء منطق دانشنامه چاپ انجمن آثار ملى ص 1 - 4