كتاب الابنية عن حقائق الادوية تأليف ابو منصور موفق بن على الهروى در ذكر ادويهء مفرده به ترتيب حروف معجم . از احوال موفق مؤلف كتاب اطلاعى در دست نيست و معلوم نيست كتاب بنام كدام پادشاه نوشته شده و آيا نويسندهء آن در قرن چهارم ميزيسته است يا در قرن پنجم . عبارت كتاب نشان ميدهد كه بايد نويسنده در اوايل قرن پنجم بوده باشد نه در قرن چهارم . نسخهء منحصر اين كتاب كه در كتابخانهء وين است به خط اسدى طوسى شاعرست كه در شوال 447 باتمام رسانيده .
مصنّف كوشيده است نام همهء داروهايى را كه تا آن هنگام مىشناختند در كتاب خود بياورد و انشاء او بسيار ساده و واقى به مقصود و داراى خصائص ديگر نثرهاى كهن است .
كتب فارسى ابن سينا - از ابو على سينا فيلسوف بزرگ چند كتاب به زبان پارسى باقى مانده است كه بهتر دانستهايم همه را ذيل يك عنوان مذكور داريم . انتساب بعضى ازين كتابها بابن سينا محقق و نسبت برخى ديگر مورد تأمل است چنان كه ميتوان آنها را ترجمههايى از آثار شيخ دانست و غالبا داراى اختصاصات نثر قرن ششم يا بعد از آنند . از ميان كتب شيخ نسبت دانشنامهء علائى و كتاب نبض به دو مسلّمست . دانشنامهء علائى يا دانشنامهء علائيه يا حكمت علائى يا حكمت علائيه « 1 » را شيخ به خواهش علاء الدولهء كاكويه نوشته و بنابر آنچه در آغاز آن آورده آن را به قصد تحقيق در منطق و طبيعيات و هيئت و موسيقى و ما بعد الطبيعه تصنيف كرد ليكن جز بتحرير قسمت منطق و الهيات و طبيعيات توفيق نيافت و تأليف باقى كتاب ( هيئت ، هندسه ، حساب ، موسيقى ) را بعد ازو شاگردش ابو عبيد جوزجانى با ترجمه از كتب مختلف شيخ برعهده گرفت
هامش
- * مقالهء آقاى دكتر غلامحسين صديقى ، مجلهء يغما سال چهارم ص 176 - 179
* مقدمهء آقاى هانرى كربن و دكتر محمد معين بر كتاب جامع الحكمتين چاپ تهران 1332 ص 13 - 15 از مقدمه ، مقدمهء كتاب شرح قصيدهء فارسى ابو الهيثم
* چهار مقالهء نظامى عروضى چاپ ليدن ص 82
( 1 ) - اسم اين كتاب را « كتاب دانشمايه العلائى » هم ضبط كردهاند ( طبقات الاطبا ج 2 ص 19 ) و دانشمايه ظاهرا تحريفى است از دانشنامه .