( شكست نهاوند ) بجاى حكامى كه از جانب خلفا فرستاده ميشدند در قسمتى از ايران امرايى از يك خاندان ايرانى يكى پس از ديگرى حكومت كردند و فقط در ظاهر امر از خليفه اطاعت نمودند و ظهور اين خاندانست كه ايجاد خاندانهاى مستقل را در ايران كه فقط به ظاهر از خليفه عهد و لوا داشتند ميسر ساخت .
طاهر ذو اليمينين يكى از ايرانيان خراسانست كه چون مأمون بسال 194 هجرى مخالفت خود را نسبت بامين آشكار كرد با وى همداستان شد و بسردارى سپاه وى در چند جنگ سرداران امين را بشكست و بسال 198 بغداد را محاصره و تسخير كرد و امين را كشت و حكومت ممالك اسلامى از اين پس باز بدست خراسانيان افتاد .
طاهر ذو اليمينين در سال 205 حكومت تمام بلاد واقع در مشرق بغداد تا اقصى نقاط مشرق ممالك اسلامى را از مأمون گرفت و بدين طريق حكومت نيم مستقل تمام ايران بدست يك تن از ايرانيان افتاد و اين حكومت نيم مستقل پس از فوت طاهر ( 207 ) به طلحه پسر وى و بعد ازو به عبد اللّه واگذار شد ، و اين حكومت همچنان در اين خاندان بود و مردم خراسان يعنى ناحيهء پهناور و بزرگى از ايران فارغ از نفوذ مستقيم بنى العباس بسر ميبردند تا بسال 259 آخرين فرد از خاندان ايشان يعنى محمد بن طاهر بدست يعقوب بن ليث از ميان رفت و بساط حكومت آل طاهر برچيده شد .
در همان ايام كه حكومت موروث طاهرى پديد ميآمد ايرانيان در نقاط ديگر نيز بقيامهاى مردانه بر ضد خلفاى عباسى دست زدند كه اگرچه هيچيك بنتيجهء قطعى نرسيد ولى در ضعيف كردن حكومت مركزى عرب و ايجاد مقدمات استقلال بقيهء نواحى ايران مؤثر بود و از آن جمله است :
1 - قيام بابك كه بسال 201 در آذربايجان صورت گرفت . بابك خرمدين يا بابك خرمدينى يا بابك خرمى بنابر آنچه محقق است در قيام دينى خود كه على الظاهر دنبالهيى از دين مزدك بود قصد ملى داشت و به همين جهت با عرب و مسلمين كينهيى سخت ميورزيد و عدهء مقتولين از مسلمين را بدست پيروان او تا يك ميليون تن هم نگاشتهاند .
بابك پس از سالها مبارزه و كوشش در سال 223 ( بنقل ابن اثير در كامل التواريخ )
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 32
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٣٢