و يعقوب و مرداويج و نظاير آنان گشت . دوم ايجاد ضعف و سستى در دستگاه اقتدار و نفوذ مطلق عرب . تمامى اين امور را در حقيقت بايد در حكم مقدماتى براى ايجاد حكومتهاى مستقل براى ايرانيان شمرد اما در همان حال كه نهضتهاى مذكور بشدت ادامه داشت نهضتهاى سياسى يكى پس از ديگرى بر ضد دستگاه عرب صورت ميگرفت و با هرنهضت جديد ضربت تازهيى بر پيكر فرمانروايى عرب وارد مىآمد تا سرانجام بايجاد حكومتها و زبان مستقل ادبى ( فارسى درى ) در ايران منجر گشت .
قدم اول در نهضتهاى سياسى و نظامى ايرانيان بوسيلهء بزرگترين فرزند دلير ايران ابو مسلم خراسانى برداشته شد . اين نهضت چنان كه ديدهايد با دو منظور صورت گرفت : نخست برانداختن بنى اميه و از ميان بردن سياست عربى محض و برداشتن بساط جور و اعتساف آنان بعنصر ايرانى . دوم وارد كردن عنصر ايرانى در دستگاه حكومتى و ايجاد نفوذ اجتماعى ايرانيان به حدى كه شايستهء قوم شريف و باسابقهيى است .
ايرانيان از طريق قيام بر ضد بنى اميه و بر روى كار آوردن بنى العباس به زودى دريافتند كه اگرچه بر بسيارى از مقاصد خود دست يافتهاند ، ولى با دستهء تازه و مزوّرى روبرو شدهاند كه اگر همچنان بقدرت خود باقى بماند هيچگاه مقاصد اصلى و اساسى آنان ميسر نخواهد گشت . سياست مزوّرانهء بنى العباس از آغاز كار آنان بر اثر قتل ابو سلمهء خلّال و ابو مسلم خراسانى و عدهيى از ايرانيان ديگر مانند ابن المقفع و بشّار بن برد طخارستانى و خاندان برمك و فضل بن سهل ذو الرياستين به خوبى آشكار گرديد . قتل ابو سلمهء خلال كه بوزير آل محمد شهرت داشت و نخستين وزير آل عباس و از نژاد ايرانى است ، در اولين سال خلافت عباسى صورت گرفت ( 132 هجرى ) و سپس تمام عمال او را در فارس بقتل آوردند . چندى بعد يعنى در سال 137 ابو مسلم خراسانى قهرمان بزرگ ايرانى بدست منصور بوضعى فجيع و نامردانه بقتل رسيد .
چون خبر قتل ابو مسلم در ايران پراگنده شد و آن نامردمى عجيب از منصور سرزد ، ايرانيان را سخت بشورانيد چنان كه در همان سال 137 هجرى ( بنقل ابن اثير ) اسپهبد فيروز معروف به « سنباد » از سرداران بزرگ ابو مسلم بخونخواهى وى در خراسان قيام كرد . سنباد مردى زردشتى از قريهء اهروانهء نيشابور بود و قيام او بر اثر
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 30
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٣٠