چون كار دلم ز زلف او ماند گره * بر هررگ جان صد آرزو ماند گره
اميد ز گريه بود افسوس افسوس * كآن هم شب وصل در گلو ماند گره
3 - شهيد بلخى
ابو الحسن شهيد بن حسين جهودانكى بلخى شاعر استاد عهد خود و مورد احترام و اعتقاد رودكى بوده است « 1 » . وى از بزرگان متكلمين و حكماى عهد خود و در علوم اوايل استاد بوده است . ابن النديم گويد ابو الحسن شهيد بن الحسين تأليفاتى دارد و او را با رازى مناظراتى بوده و هريك بر ديگرى نقضى و ردّى داشته است . اسم او را سهيل « 2 » و على « 3 » نيز نگاشتهاند ولى در همين مآخذ نام و كنيت او را به همان نحوى كه مذكور داشتهايم ذكر كردهاند . ياقوت حموى نام او را ذيل كلمهء جهوذانك در معجم البلدان ابو [ الحسن ] شهيد بن الحسين البلخى الورّاق المتكلّم ، . و در معجم الادبا « 4 » ابو الحسين شهيد البلخى آورده است . همچنانكه گفتيم شهيد با ابو بكر محمد بن زكرياء رازى در مسائل فلسفى مناظراتى داشت و از آن جمله است در باب لذّت و علم الهى و سكون و حركت و معاد و او درين مسائل نقوضى بر رازى داشت و رازى نيز كتبى در ردّ او نوشت . « 5 » عقيدهء شهيد در لذت در كتاب صوان الحكمة ابو سليمان منطقى آمده بود و در اختصارى كه از آن در دست است نيز نقل شده و آن چنين است « 6 » : « شهيد بن الحسين در كتاب : تفضيل لذّات النفس التى هى لذّات بالحقيقة ، على لذّات البدن التى هى اذا حصلت آلام ، گفته است : نخستين فضيلت لذّات نفسانى بر لذّات جسمانى دوام و اتصال آنهاست زيرا لذّات نفس در نتيجهء مسرّتى كه او با وجود مطلوب خود مانند حكمت و علم بدست ميآورد و بسبب ايقانى كه بفضيلت آن بر امور ديگر دارد ، دائم و متصّل است و سپرى
هامش
( 1 ) -شاعر شهيد و شهره فرالاوى * و آن ديگران بجمله همه راوى( 2 ) - الفهرست چاپ مصر ص 418
( 3 ) - طبقات الاطبا ج 1 ص 319 و 320
( 4 ) - معجم الادبا چاپ مصر ج 3 ص 68 و 80
( 5 ) - رسالة للبيرونى فى فهرست كتب محمد بن زكريا الرازى ص 11 و 18 . الفهرست ص 418 - 419 . طبقات الاطبا ج 1 ص 319 و 320
( 6 ) - منقول از : رسائل فلسفية لابى بكر محمد بن زكريا گردآوردهء پول كراوس ج 1 ص 147