على عليه السلام بحكومت فارس منصوب شد و فتنهء خرّيت را برافگند .
چنان كه ميدانيم پس از شهادت على بن ابيطالب عليه السلام ( 40 هجرى ، 661 ميلادى ) فرزند او حسن عليه السلام پس از مدت كوتاهى از خلافت كناره گرفت و حكومت را بمعاويه معارض بزرگ پدر خود واگذاشت . از اين هنگام دورهء جديدى در حكومت اسلامى آغاز شد كه تا سال 132 هجرى ( 750 ميلادى ) ادامه يافت . در آغاز خلافت معاويه يعنى در سال 41 هجرى در هرات طغيانى عليه خلافت اسلامى روى داد ولى به زودى از ميان رفت . زياد بن ابيه كه در عهد على بن ابيطالب حكومت فارس داشت در دورهء معاويه حكومت بصره و كوفه يافت و حيطهء اقتدار او تا اقصى نقاط شرقى حكومت اسلامى كشيده شد . مسلمين در همين سالها از طرفى بسند رسيدند و از طرفى از جيحون عبور كردند و برخى از بلاد آنسوى جيحون را گشودند . بعضى از قبايل عرب نيز در همين ايام بنواحى مختلف ايران خاصه خراسان مهاجرت كردند . پس از معاويه تا عهد عبد الملك در نواحى مركزى و شرقى ايران انقلابها و طغيانهايى رخ داد كه يكى از آنها طغيان ملكهء بخارا بهمراهى خاقان ترك بود كه بدست سلم بن زياد از ميان رفت و ديگر طغيان موسى بن عبد اللّه بن خازم است كه ولايت ترمدرا فتح كرد و پانزده سال در آنجا باستقلال حكومت راند . در عهد وليد بن عبد الملك ( 86 - 96 هجرى ) قتيبة بن مسلم باهلى از سرداران معروف عرب در ولايات شرقى ايران دست بمحاربات بزرگ زد و بلخ و طخارستان و فرغانه و بخارا و بيكند و خيوه و سمرقند و بعضى نواحى ديگر را گشود و تا كاشغر پيش رفت . اين سردار پس از فوت وليد و جانشينى سليمان سربطغيان برداشت ولى كشته شد و پس ازو يزيد بن مهلّب حكومت خراسان يافت و بعد از فراغت از امور آن ديار بگرگان كه تا اين هنگام مستقل مانده بود تاخت و گرگان را فتح كرد و بمازندران حمله برد و پس از فتح سارى هنگام تعاقب دشمن در درهيى محصور شد و دستهء بزرگى از سپاهان او از ميان رفتند و او آخر الامر با سيصد هزار دينار جان خود را خريد و در بازگشت بگرگان دچار طغيان مرزبان آنجا گرديد و هفت ماه سرگرم جنگ و جدال بود و پس از فتح و غلبه گروه بسيارى از گرگانيان را بقتل آورد و چون قسم خورده بود كه از خون گرگانيان آسيايى بگرداند بدين بهانه
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 11
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص١١