در پايان اين رسالات يك رساله كه جامع تمام مسائل مذكور در رسالات فوقست آمده و در مقدمهء آنها هم يك رساله در شرح مطالب هررساله و دستهبندى و غرض از تأليف آنها قرار داده شده است و بنابرين مجموع همهء اين رسالات به 54 ميرسد و مجموع رسالات اصلى كتاب 52 است اما قفطى عدد آنها را 51 ذكر كرده « 1 » .
از رسائل اخوان الصفا نسخ خطى متعدد باقيست و بسبب توجّهى كه از قديم بدان ميشد تلخيصهايى از آن صورت گرفته است . از آن جمله خلاصهيى به فارسى است كه نسخهء خطى آن در كتابخانهء مجلس موجودست « 2 » و تلخيصى ديگر از آن بتازى تهيه شده است در رياضيات و منطقيات و طبيعيات و الهيات بنام مجمل الحكمة كه ترجمهء فارسى آن در دست است « 3 » و بنا باشارهء حاجى خليفه آن را از فارسى بتركى نقل كردهاند « 4 » .
هامش
( 1 ) - اخبار الحكما ص 58
( 2 ) - فهرست كتابخانهء مجلس ج 2 ص 52
( 3 ) - ايضا ج 2 ص 57 و فهرست نسخ خطى شرقى برون ، كامبريج 1932 ، ص 152 .
چنان كه از مقدمهء ترجمهء فارسى مجمل الحكمة برميآيد اين كتاب در عهد تيمور گوركان و بدستور او ترجمه و تلخيص شده و پيش از آن هم ترجمههايى از مجمل الحكمة صورت گرفته بود . غرض مترجم از كار خود آن بود كه : « هرچه حشو است ازو دور كند و هرآنچه مرموز آشكارا كند و آنچه رمز تصريح كند »
( 4 ) - كشف الظنون چاپ تركيه ، 1943 ص 1604 . درين چاپ بجاى تركى درى نوشته .
* ترجمه تمام رسائل اخوان الصفا به زبان فارسى در سال 1301 هجرى ( مطابق 1884 ميلادى ) در بمبئى چاپ شده است . متن عربى اين رسائل يك بار در بمبئى بسال 1305 - 1306 قمرى و انتخاب آن در لندن بسال 1830 و اختصارى ديگر از آن در لايپزيك بسال 1883 و چاپهاى ديگرى از تمام رسائل در كلكته بسالهاى 1812 و 1846 ميلادى و در مصر بسالهاى 1306 و 1318 و 1331 و 1347 فراهم شده است . فردريك ديه تريسى( Fr . Dieterici )در سال 1886 كتابى بنام « خلاصة الوفا فى اختصار رسائل اخوان الصفا » تصحيح و منتشر كرد . اسم جامع و ملخص اين رساله معلوم نشده . وى درين تلخيص نظم اصلى رسائل اخوان الصفا را تغيير داده و نظم جديدى بدان بخشيده است .
فردريك ديه تريسى ترجمهء آلمانى همين كتاب را بسال 1886 ميلادى در لايپزيك طبع كرد . ترجمهء ديگرى نيز از رسائل مربوط بحيوانات بدست گارسن دوتاسى( Garcin de Tassy )بفرانسوى صورت گرفت و آن از روى ترجمهء هندى بوسيلهء مولوى على بود كه بسال 1861 در لندن چاپ شد .