و يهودى و نصرانى . علاوه بر آن بيشتر قبايل رب النوعها و اصنامى را ميپرستيدند كه نام برخى از آنها مانند لات و منات و عزى شهرت بسيار داشت . اين بتها در كعبه يعنى معبد معروف مكه گرد آمده بود . بر اثر نفوذ ايرانيان در يمن و حيره بعضى از رسوم و عقايد دينى آنان نيز ميان برخى از تازيان نزديك بمراكز مذكور نفوذ يافته بود .
پيغمبر اسلام در چنين محيطى بسال 611 ميلادى در چهل سالگى شروع بدعوت مردم بدين حنيف اسلام كرد و اهالى پراگنده و متشتّت عربستان را به ترك اديان مختلف و توجه بوحدت كلمه و اتفاق و برادرى و برابرى خواند و ديرگاهى با تعصب قريش ، كه خود از آن قبيله بود ، مبارزه كرد و اگرچه اندكاندك در مكه پيروانى مىيافت ، سرانجام مجبور شد با ياران خود به « يثرب » روى آورد و در آن محل كه بعد از آن مدينة النبى ( مدينه ) خوانده شد مستقر گردد ( 622 ميلادى - نخستين سال هجرى ) . از اين پس دين اسلام بسرعت در شبه جزيرهء عربستان رواج يافت چنان كه در سال يازدهم از هجرت كه سال رحلت حضرت رسول است اجراى نقشهء نشر آيين اسلام در خارج از عربستان آغاز شده بود .
بعد از رحلت حضرت رسول اگرچه اختلافات داخلى شديدى در عربستان شروع شد ولى بسرعت از ميان رفت و حكومت اسلامى قدرت بسيار يافت چنان كه توانست نقشهيى را كه از اواخر حيات حضرت رسول براى تسخير نواحى غير عربى آغاز شده بود اجرا كند و دستهيى از مجاهدان را بجانب ممالك روم و ايران گسيل دارد .
چنان كه پيش از اين گفتيم دو امپراطورى روم شرقى و ايران در اين ايام بر اثر جنگهاى طولانى و مشكلات داخلى دچار ضعف شديد گرديده و عوامل انحطاط و شكست و انقراض آنها از هرحيث فراهم شده بود اما بالعكس عرب را عواملى چند در اين حملات و فتوح ياورى ميكرد كه مهمترين آنها عبارتند از : وحدت كلمه ، تنگى معيشت ، تعاليم اسلامى ، عادت به سختى و تحمّل شدائد و مشقات ، انضباط و روحيهء قوى ، سرعت عمل در طى صحراها و راهها ، مهارت در سوارى ، داشتن رجال قوى و نيرومندى كه زيردست يكى از بزرگترين مردان جهان تربيت يافته بودند و نظاير اين امور .
اين اسباب و علل وقتى باهم گرد آمد فتح مسلمين را در جنگهاى مختلف
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 8
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٨