را بعد از سلطان محمود به او نسبت ندادهاند يقينا پيش از سال 421 كه سال فوت آن پادشاهست درگذشته . ابو الخير بعد از براعت در علوم مدتى در خدمت ابو العباس مأمون بن مأمون بن محمد خوارزمشاه ميزيسته و بعد از قتل او و فتح خوارزم بدست سلطان محمود بغزنين رفته است و از جملهء ترجمههاى موجود او يكى « الآثار المتخيلة فى الجوّ » است از سريانى به عربى و غير از آن نيز بعضى از كتب فلسفى را به عربى نقل كرده بود . ابو الخير نسخهيى از منطقيات ارسطو بترجمههاى مختلف براى خود ترتيب داده و توضيحات و تعليقاتى بر آن افزوده بود و اكنون نسخهيى كه از آن برداشته شده در دست است « 1 » .
نظيف القس از پزشكان معاصر عضد الدولهء ديلمى و از چهار طبيبى بود كه آن پادشاه آنانرا در بيمارستان خود در بغداد به كار معالجه گماشت . از ترجمههاى موجود او ترجمهء اضافاتى بر اشكال مقالهء دهم از كتاب اقليدس است .
ابو الحسن الحرّانى الصابى ، ثابت بن ابراهيم بن زهرون ( م . 369 ) معاصر امير عزّ الدولهء بختيار ( 356 - 367 ) و عضد الدولهء ديلمى بوده است . وى از پزشكان و مترجمان بزرگ بود و علاوه بر تأليفات مهم خود ترجمههايى در طب از پزشكان قديم داشت .
ابو ريحان محمد بن احمد بيرونى خوارزمى ( 362 - 440 ) دانشمند جليل القدر قرن چهارم و آغاز قرن پنجم از جملهء مترجمان كتب مختلف هندى به زبان عربى و از ناقلان برخى از داستانهاى ايرانى بعربيست . آشنايى او با زبان سانسكريت بر اثر سفرهاى ممتد او بسرزمين هند و معاشرت با دانشمندان آن سامان صورت گرفته است .
از جملهء ترجمههاى او يكى ترجمهء قسمتى از سيدهانتا در طرق حساب هند است و ديگر ترجمهء كتاب المواليد الصغير از واراهاميهيرا « 2 » منجم و رياضىدان بزرگ هند كه در اوايل قرن ششم ميلادى ميزيسته است . ديگر ترجمهء كتاب ( كلبياره ) كه كتابى هندى در باب امراض عفونى بوده است . از جملهء ترجمههايى كه ابو ريحان ظاهرا
هامش
( 1 ) - رجوع شود به طبقات الاطبا ج 1 ص 322 - 323 . الفهرست ابن النديم ص 370 . تتمة صوان الحكمة ص 12 - 14 . تاريخ علوم عقلى در تمدن اسلامى ج 1 ص 84 - 85 و 382
( 2 ) -Varahamihira