وى اوقات طلاب اين مدرسه را بسه قسمت كرد يك قسمت براى تدريس و يك قسمت براى املاى حديث و يك قسمت براى تذكير و وعظ مسلمانان « 1 » ، و همين مدرسه را امام جمال الاسلام حسين بن محمد بن حسن الفوران ( م . 519 ) يك بار تعمير كرد و در آنجا مدفون شد « 2 » و امام الحرمين ابو المعالى عبد الملك بن عبد اللّه جوينى ( م . 478 ) استاد غزّالى در همين مدرسه نزد ابو القاسم الاسكاف الاسفراينى اصول ميآموخت « 3 » .
ديگر از مدارس مشهور نشابور كه تا اواخر قرن ششم از آبادى آن اطلاع داريم مدرسهء صاعديّه است كه جدّ ابو الحسن على بن قاسم بيهقى مؤلف تاريخ بيهق ( م . 565 ) يعنى ابو سليمان فندق بن ايوب در آن فقه تدريس ميكرد « 4 » و گويا اين همان مدرسه باشد كه نصر بن ناصر الدين سبكتكين ، سپهسالار خراسان از قبل محمود بن سبكتكين ، در سال 389 آن را در جوار قاضى ابو العلاء صاعد بن محمد ساخت و در بعض مآخذ نام آن « سعديه » هم ضبط شده است « 5 » . ديگر مدرسهء صابونيّه كه پيش از حملهء غز بخراسان معمور بود « 6 » و ديگر مدرسهء سرّاجان كه از اوايل قرن پنجم دائر بوده است « 7 » .
علاوه بر اينها در اوايل قرن پنجم در نيشابور چهار مدرسهء بزرگ براى چهار طايفهء كرّامى و شيعى و حنفى و شافعى وجود داشت كه يكى از مشاهير ناحيهء بيهق در قرن چهارم و پنجم بنام ابو القاسم على بن محمد بن حسين بن عمرو يا ابو القاسم عمرو ساخته بود نخست بنام امام ابو القاسم عبد العزيز بن يوسف بيهقى جدّ ابو الحسن بيهقى دانشمند معروف قرن ششم براى فرقهء حنفيه كه تا اواخر قرن ششم از آبادى آن خبر دادهاند .
دوم براى شافعيه بنام ابو الحسن حنّانى واعظ نيشابورى ( م . 416 ) در نوكوى نيشابور
هامش
( 1 ) - تاريخ بيهق ص 172
( 2 ) - ايضا ص 236
( 3 ) - طبقات الشافعيهء سبكى ج 3 ص 252 و 254
( 4 ) - تاريخ بيهق ص 186
( 5 ) - ترجمهء تاريخ يمينى چاپ تهران ص 441
( 6 ) - ترجمهء تاريخ يمينى ص 203
( 7 ) - اسرار التوحيد چاپ دكتر صفا تهران 1332 شمسى ص 128