صوفيه
قرن چهارم و آغاز قرن پنجم در تاريخ تصوّف يكى از ادوار مهم شمرده مىشود و درين عصر از ايران مردان بزرگى در اين راه برخاسته و در نواحى مختلف اين كشور بنشر مقالات فرقهء مذكور مبادرت كردهاند .
در قرن سوم عدهء بزرگى از مشايخ عالىمقام تصوّف در خراسان ميزيستهاند از قبيل : يحيى بن معاذ الرازى ( م . 258 ) و احمد بن خضرويهء بلخى و ابو تراب نخشبى ( م . 245 ) و بايزيد بسطامى ( م . 261 ) « 1 » و ابو حفص حداد نيشابورى ( م . 264 ) و حمدون قصّار نيشابورى ناشر طريقهء ملامتيه در نيشابور ( م . 271 ) و ابو عثمان النيسابورى ( م 298 ) .
در قرن چهارم دنبالهء تعليمات اين مشايخ ادامه داشت و مردان بزرگى از ميان صوفيه در خراسان و ساير نواحى ايران بسر ميبردند مانند ابو مزاحم شيرازى ( م . 345 ) در فارس و ابو يعقوب يوسف بن الحسين الرازى ( م . 303 يا 304 ) در رى و جبال و ابو بكر ورّاق ترمذى شاگرد احمد بن خضرويه در بلخ و ابو القاسم حكيم سمرقندى ( م . 342 ) و حسين بن منصور البيضاوى ( مقتول بسال 309 ) كه در بغداد بسر ميبرد و موسى الانصارى از شاگردان سرّى سقطى كه در حدود سال 320 فوت كرده و در مرو بنشر تعاليم خود مشغول بوده است و ابو على محمد بن عبد الوهاب ثقفى ( م . 328 ) كه در نيشابور بوده است و ابو محمد عبد الله بن محمد المرتعش نيشابورى كه شيخ وقت خود در بغداد بود ( م . 328 ) و ابو الحسن بندار بن الحسين شيرازى كه ساكن ارجان بود ( م . 353 ) و ابو عبد الله محمد بن خفيف شيرازى كه در شيراز بنشر تعاليم اشتغال داشت ( م . 371 يا 391 ) و شيخ ابو الفضل بن حسن السرخسى پير شيخ ابو سعيد ابو الخير در سرخس و شيخ ابو العباس القصاب الآملى پير شيخ ابو سعيد ابو الخير در آمل و شيخ ابو على دقّاق نيشابورى ( م . 405 ) در نيشابور و ابو الحسن على بن جعفر خرقانى ( م . 425 ) در خرقان و ابو سعيد فضل الله بن ابى الخير ميهنى ( م . 440 ) در ميهنه و نيشابور و شيخ ابو على عبد الرحمن سلّمى نيشابورى ( م . 412 ) و شيخ ابو القاسم
هامش
( 1 ) - و بقولى 304 رجوع شود به نفحات الانس چاپ هند 59