و كنيزكان ترك بسيار بودهاند و از اسباب اهميت اين بندگان خاصه تركان آن بوده است كه كنيزكانشان در حسن و غلامانشان در شجاعت و جنگاورى شهرت داشتند .
ابن حوقل ميگويد « 1 » بندگان ترك در جهان نظير ندارند و در بها و زيبايى هيچيك را با آنها ياراى همسرى نيست و من غلامى را ديدهام كه در خراسان بسه هزار دينار فروخته شد و قيمت كنيزك ترك در ميان خراسانيان بسه هزار دينار ميرسد و من در هيچ جاى جهان نديدهام كه غلام و كنيزكى از رومى و مولد بچنين قيمت گران فروخته شود و ازين جنس در دستگاه آل سامان و بزرگان و قوّاد خراسانى بسيارست . غالب غلامان صقلابى و خزرى و ديگر طوايف ترك را تجار خوارزم و سمرقند ميفروختهاند « 2 » و در آن نواحى تربيت بردگان بسيار متداول بود . در رسم برده خريدن و انواع بردگان و نژادهاى مختلف آنان و خدمات گوناگون كه بايشان واگذار ميشد آداب خاصى معمول بود و اصولا اين كار خود علمى خاص تلقى ميشد « 3 » .
غلامان و كنيزكان ترك
اهميت غلامان ترك كه در دستگاههاى امراى ايرانى قرن چهارم بسر ميبردهاند بيشتر در آنست كه براى امور لشكرى خريده و تربيت ميشدند . نظام الملك « 4 » چگونگى تربيت غلامان را براى سپاهيگرى بتفصيل توضيح داده و گفته است كه « هنوز در عهد سامانيان اين قاعده برجاى بوده است كه بتدريج بر اندازهء خدمت و هنر و شايستگى غلامان را درجه مىافزودند چنان كه غلامى را كه خريدندى يك سال او را پياده خدمت فرمودندى و در ركاب با قباى زندنيجى « 5 » شدى و اين غلام را فرمان نبودى كه پنهان و آشكارا درين يك سال بر اسب نشستى و اگر معلوم شدى مالش دادندى و چون يكسال خدمت كردى و شاق باشى « 6 » با حاجب بگفتى و حاجب معلوم
هامش
( 1 ) - صورة الارض ص 452
( 2 ) - ايضا ص 368 و 481 - 482
( 3 ) - قابوسنامه چاپ اصفهان 1341 قمرى 76 - 82
( 4 ) - سياستنامه چاپ مرحوم عباس اقبال آشتيانى ص 129 - 130
( 5 ) - زندنيج نوعى كرباس بود كه در زندنيج بخارا بافته ميشد
( 6 ) - غلام باشى