رياضى نيز تأليفاتى داشته است .
معاصر ابو حنيفه يعنى ابن قتيبه ابو عبد الله محمد بن مسلم الكوفى المروزى الدينورى است ( 213 - 276 ) . علت انتساب او بكوفه ولادت وى در آنشهر و سبب نسبت بمرو ولادت پدرش در آنجا و جهت اشتهارش بدينورى داشتن سمت قضا در آن ديار بوده است . وى از كبار مؤلفان و از دانشمندان بزرگ در علوم ادبى و دينى بوده است . مصنّفات ابن قتيبه مانند مؤلفات ساير معاصران او در قرن سوم جامع جميع معارف و اطلاعات عصر بوده است . از مهمترين كتب ادبى او يكى كتاب ادب الكاتب و كتاب معانى الشعر ( يا ابيات المعانى ) در دوازده جزء و كتاب عيون الاخبار در ده جزء و كتاب الشعر است . غير ازين كتب ابن قتيبه چند كتاب ديگر در علوم حديث و قرآن و كلام هم دارد . ابن قتيبه در مقدّمهء ادب الكاتب ميگويد كه چون ديد كتّاب عهد او شيفتهء مطالعه و نظر در نجوم و منطق و فلسفه و مباحث كون و فساد و سمع الكيان و كيفيت و كميّت و جوهر و عرض و مباحث هندسى شده و از تحقيق در علوم مربوط به زبان عربى غفلت ورزيدهاند ، او كتابى در اين مورد تأليف كرده است تا آنچه از لغت و نحو و صرف و املاء مورد حاجت كاتب است در آن ذكر شود . كتاب عيون الاخبار ابن قتبه محتوى نمونههايى از مصنفات ادبى عصر در مسائل مختلف است كه هردسته تحت عنوانى نقل شده و با نظر مؤلف در مورد آنها درآميخته است . درين كتاب بسيارى از روايات ايرانى آمده و از كتب مشهور پهلوى كه به عربى ترجمه شده بود ، مانند كتاب آييننامه ، موارد متعدد نقل شده است . علاوه برين ابن قتيبه بعقايد و ثقافات عرب و هند هم در اين كتاب نظر داشته است .
سومين نويسندهء مشهور كه معاصر اين دو نويسندهء بزرگ بود ابو عثمان عمرو بن بحر جاحظ بصرى ( 159 - 255 ) است كه اگرچه از نژاد ايرانى نيست ولى اثر فرهنگ ايرانى در آثار او آشكار و همراه و همعنان فرهنگ اسلامى و ساير فرهنگهايى است كه در تمدّن اسلامى راه جسته بود . وى از متكلمين بزرگ و از پيشوايان معتزله و مؤسس فرقهيى از آن مذهب بنام جاحظيه است ليكن اهميت او براى ما در تأليفات مشهور ادبى اوست كه در رأس آنها كتاب البيان و التبيين ، كتاب البخلاء ، كتاب الحيوان
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 188
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص١٨٨