5 - شكند گمانيك ويژار « 1 » يكى از كتب مهم كلامى زرتشتيانست كه به قصد اثبات اصول دين زرتشت و ردّ مسيحيت و اسلام نوشته شده است . مؤلف اين كتاب « مردان فرّخ اورمزدداتان » ( مردان فرّخ پسر اورمزددات ) بود كه ظاهرا در اواسط قرن نهم ميلادى ( نيمهء اول قرن سوم هجرى ) ميزيسته است . وى در كتاب خود هنگام اثبات اصول دين زرتشتى بسيارى از مسائل فلسفى را مطرح كرده و پاسخ داده است و كتاب او نمونهييست از اينكه كلام زرتشتيان چگونه براى مبارزه با صاحبان اديان آماده شده و اين آمادگى با سلاح فلسفه بچه نحو صورت گرفته بود و علاوه برين از روى اين كتاب ببسى از اصول معتقدات ايرانيان در مسائل فلسفى پى مىبريم و بسيارى از اصطلاحات فلسفى را در زبان پهلوى مىشناسيم . اين كتاب يك بار بسال 1887 در بمبئى بدست « هوشنگ دستور جاماسپ جى جاماسپ اسانا » ، و « وست » با متن پازند و ترجمهء سانسكريت از « نريوسنگ » « 2 » چاپ شد . بار ديگر اين كتاب را « پيرژان دومناس » « 3 » استاد دانشگاه پاريس بسال 1945 در فريبورگ با املاء لاتين متن پهلوى و ترجمهء فرانسه و شرح و توضيحات بانضمام فرهنگى از لغات آن چاپ كرده است .
6 - زاتسپرم « 4 » - اين كتاب در حدود 19000 كلمه دارد و حاوى سه قسمتست .
وست آن را بانگليسى ترجمه كرده است .
7 - شايست نشايست كه در حدود 13700 كلمه دارد و حاوى شرح جامعى راجع بوظائف و مراسم دينى و بعضى مسائل مذهبى ديگرست . وست اين كتاب را بسال 1880 ترجمه و چاپ كرده است .
8 - شترستانهاى ايران - مهمترين كتاب جغرافياى پهلوى و حاوى 880 كلمه است و در آن از تاريخ بناى شهرها و موقع هريك سخن رفته است . اين رساله راجعست ببناى عدهيى از بلاد ايران . آخرين شهرى كه در اين كتاب از آن ياد شده بغدادست كه بامر ابو جعفر دوانيك ( ابو جعفر منصور دوانيقى دومين خليفهء عباسى ) ساخته شده ( بند 67 ) . نسخهء فعلى اين رساله از قرون متأخر اسلاميست ليكن سخن
هامش
( 1 ) -siRand - gumaniR - vijar( 2 ) -Neryosang( 3 ) -P . Pierre Jean de Menasce( 4 ) -Zut - sparam