رياضىدان مشهور و احمد بن الطيب السرخسى حكيم و رياضىدان دانشمند ( م . 286 ) و ابو زيد احمد بن سهل البلخى متكلم و حكيم معروف ( م . 322 ) داشته است . ابو معشر بلخى از اجلهء رياضىدانان قرن سوم هجرى و صاحب تأليفات متعددى است كه از آن ميان در حدود 12 كتاب اكنون در دست است . از جملهء كتب موجود او يكى ترجمهء فارسى كتابيست از وى بنام « رساله در اتصال كواكب و قرانات » اصل عربى همين كتاب هم باسم قرانات الكواكب موجود است . ديگر كتاب الادوار و الالوف و ديگر كتاب المواليد و ديگر احكام تحويل سنبى المواليد و كتاب الاصل و سرائر الاسرار و المدخل فى علم النجوم و احكام تحاويل سنى العالم است .
از جملهء مؤلفان و مترجمان بزرگ اين عصر كه اگرچه ايرانى نيست بر اثر اهميت وافرى كه دارد بايد بذكر نام او پرداخت ثابت بن قرّة الحرّانى ( 211 - 288 هجرى ) است كه علاوه بر كتب متعددى كه از علماى رياضى قديم ترجمه كرده رسالات و تأليفات گرانبها در علم رياضى برجاى نهاده و بسيارى از آنها اكنون در دست است مانند : ابطاء الحركة فى فلك البروج و سرعتها ، تأليف النسب ، فى مساحة المجسّمات المتكافية « 1 » ، فى مساحة قطع المخروط الذى يسمى المكافى ، مقالة فى انّ الخطين اذا اخرجا على اقل من زاويتين قائمتين التقيا ، فى الشكل القطاع ، فى استخراج الاعداد المتحابة . التأتّى لاستخراج عمل المسائل الهندسية و چند كتاب و رسالهء ديگر .
غير از ترجمههايى كه از كتب و رسالات متعدد طبى يونانى و هندى و غيره به عربى شده و غالب آنها در دست است « 2 » از ميان تأليفاتى كه مؤلفان بزرگ علم طب در اين عهد كردهاند ميتوان كتب ذيل را ذكر كرد :
كتاب الكنّاش تأليف جورجيس بن بختيشوع جنديشاپورى طبيب منصور عباسى كه بانضمام شرح آن از ابو يزيد چهاربخت از شاگردان مصنّف در دست است .
خاندان بختيشوع تأليفات متعدد ديگر در علم طب داشتهاند كه ذكر آنها در كتب حكما و اطباء آمده و اينك اثرى از آنها مشهود نيست . ديگر از جملهء نخستين مؤلفان
هامش
( 1 ) -Corps paraboliques( 2 ) - رجوع شود به كتاب تاريخ علوم عقلى در تمدن اسلامى تأليف نگارندهء اين سطور ج 1