از جملهء مشاهير منجمان و رياضىدانان ايرانى قرن سوم ابو العنبس محمد بن اسحق الصيمرى ( م . 275 ) است كه از از او كتاب اصل الاصول در هيئت و نجوم در دست است كه متضمن بسيارى از اقوال ايرانيان در مسائل نجومى است .
ديگر از رياضىدانان مشهور ايرانى عمر بن الفرّخان الطبرى مفسّر كتاب الاربعه « 1 » بطلميوس القلوذى « 2 » است . وى از معاصران مأمون و صاحب تأليفات متعدد بود .
از آثار او رسالهيى در احكام نجوميه و رسالهيى در استخراج ضمير بطريق نجوم و كتاب جوامع الاسرار فى علم النجوم و كتاب مختصر مدخل القيصرانى فى احكام النجوم در دست است .
از جملهء بزرگترين رجال علمى اين عهد كه بر اثر جامعيت خود در علوم مختلف و تمام اجزاء علوم عقلى و ايجاد تأليفات متعدد در هريك از فنون و تربيت شاگردان بزرگ شهرت وافر در تمدن اسلامى و دنياى قديم دارد الكندى است كه اگرچه از نژاد ايرانى نيست ليكن ذكر نام او در اينجا لازم به نظر ميرسد :
فيلسوف العرب يعقوب بن اسحق الكندى ( وفات در حدود 258 هجرى ) صاحب آثار متعدد در غالب شعب علوم عقلى و مفسّر و محرّر بسيارى از آثار منقول علماى قديم به عربى است . از مجموع آثار او اكنون در حدود بيست رساله از اصل عربى و يا ترجمههاى لاتينى آن در دست است . رسالات او بلاتينى بيشتر بدست ژراردوس كرمونى دانشمند و مترجم معروف لاتينى در قرن دوازدهم ميلادى ترجمه شد و غالب اين آثار منقول از آغاز اختراع چاپ ببعد بطبع رسيد . از جملهء آثار موجود او به زبان عربى « رسالة فى النفس » و « فى الابانة عن وحدانية اللّه » و « فى مائية العقل » يا « كتاب فى العقل » را بايد نام برد .
اهميت كندى در آنست كه از ميان مسلمانان نخستين كسى است كه توانست در شعب مختلف علوم يونانى اطلاع و تبحر حاصل كند چنان كه بتواند بتأليف كتب خاص يا تفسير پارهيى از آثار متقدمين مبادرت جويد .
الكندى شاگردان معروفى از قبيل ابو معشر جعفر بن محمد بلخى ( م . سال 272 )
هامش
( 1 ) -Quadripartitum( 2 ) -Ptolemaios Klaudios