ديگر از رياضىدانان قديم احمد بن عبد اللّه بن حبيش ( حبش ) الحاسب المروزى ( م . 220 ) است كه از آثارش كتاب الابعاد و الاجرام و كتاب زيج در دست است .
از مشاهير علماى رياضى ايران در عصر اول عباسى ابو عبد الله محمد بن موسى الخوارزمى معاصر مأمون ( 198 - 218 ) است . وى از بزرگترين علماى رياضى دنياى قديم و كسى است كه اثر او در تمدن اسلامى و مراكز علمى اروپا از قرن 12 ميلادى ببعد آشكارست « 1 » . كتاب حساب او كه اصل عربى آن از ميان رفته و ترجمهء لاتينى آنكه در قرن دوازدهم ميلادى صورت گرفته در دست است اثر بيّنى در شناساندن حساب هندى مسلمين بدنياى مسيحى داشته است . وى در تكميل علم جبر و مقابله سهم بزرگى در ميان علماى عالم دارد از آثار او در اين علم « كتاب المختصر فى حساب الجبر و المقابلة » است كه متن عربى و ترجمههاى لاتينى ( بوسيله ژراردوس كرموننسيس « 2 » ) و متن انگليسى آن بطبع رسيده و در باب اين كتاب تحقيقات دقيقى نيز صورت گرفته است .
ابو العباس فضل بن حاتم النيريزى يكى ديگر از مؤلفان بزرگ رياضى در عصر اول عباسى است ( وفات او در حدود 309 هجرى اتفاق افتاده است ) . از آثار موجود او شرح كتاب الاصول بطليموس و كتاب سمت القبله بطبع رسيده است .
نام معاصر بزرگ خوارزمى يعنى محمد بن كثير الفرغانى هم بسبب تأثيرى كه در عالم اسلامى و مؤلفان لاتين داشته قابل ذكر است . از آثار او دو رساله در اسطرلاب و كتاب او در اصول علم نجوم با ترجمههاى لاتينى در دست است .
از جملهء دانشمندان بزرگ ايران در قرن سوم بنى موسى بن شاكر خراسانى يا بنى منجم يا بنى شاكرند يعنى محمد و احمد و حسن پسران موسى كه خود در علم هندسه استاد بود . از اين ميان محمد بن موسى از همه مشهورتر بوده است و از آثار او كتاب المخروطات در دست است . وفات محمد در سال 259 اتفاق افتاده است . ديگر از كتب موجود بنى موسى كتاب معرفة الاشكال البسيطة و الكرية است .
هامش
( 1 ) - مؤلفان لاتينى او راAlRhorismمينامند
( 2 ) -Gerardus Cremonensis