تأليفاتى دارد . آكاسيوس « 1 » جاثليق اين شهر در دورهء قباد پدر انوشروان ، هم مردى دانشمند و مطلع بود و براى شاهنشاه كتابى در باب آيين مسيح به پهلوى ترجمه كرد .
ذكر ديرهاى متعدد كه در شهرهاى غربى ايران خواه خارج از حدود فعلى و خواه داخل مرزهاى كنونى آن موجود بوده ، و معلمين هريك كه غالبا شهرت و اهميت داشتهاند ، و همچنين ذكر ديرهاى مشرق ، در اين مختصر ميسّر نيست ليكن توضيحات بيشترى در باب يكى از مراكز علمى عيسوى كه اهميت علمى آن قابل ملاحظه است و از جملهء مراكز مهمّ نصرانيت در ايران شمرده ميشد لازم و آن بيت لاباط « 2 » يا گنديشاپور است . معرّب اين اسم جنديسابور مىباشد كه جغرافيادانان اسلامى آن را بخصب نعمت و نخل و زرع و رودخانهاى بسيار ستودهاند « 3 » و اين اسم نام عربىشدهء گندىشاهپوهر است كه اصلا « وهاندبو شاهپوهر » « 4 » يعنى « به از انطاكيه شاهپور » و بعبارت ديگر « شهر شاهپور بهتر از انطاكيه » است . در مجمل التواريخ و القصص « 5 » چنين آمده است كه از جملهء بناهاى شاپور يكى « به از انديوشاپور ، جنديوشاپورست از خوزستان .
انديو نام انطاكيه است به زبان پهلوى ، به از انديو يعنى از انطاكيه بهتر است ، و نهاد آن بر مثال عرصهء شطرنج نهادست ميان شهر اندر ، هشت راه اندر هشت ، و در آنوقت شطرنج نبود و ليكن شكلش بر آن سانست و اكنون ( يعنى در حدود سال 520 هجرى ) خرابست ، مقدارديهى بجاست پراگنده . . . » اسم اين شهر در همين كتاب مجمل التواريخ و القصص چندبار « كنديشاپور » آمده « 6 » . اين نوع تسميه در دورهء ساسانى معمول بوده از جملهء شهرهاى ديگرى كه بدين نحو نامگذارى شده يكى شهر ارگان ( ارغان ) نزديك بهبهان كنونى است كه اسم قديم آن به « به از آمد كواذ » يا « به از ايمد كواد » « 7 »
هامش
( 1 ) -Acacius( 2 ) -Beit Lapat( 3 ) - صورة الارض چاپ دوم ، ليدن . ص 256 و مسالك الممالك اصطخرى چاپ ليدن ص 93
( 4 ) -Veh - Andio i Shahpuhr( 5 ) - چاپ طهران 1318 ص 64
( 6 ) - رجوع شود بصحائف 65 و 67 .
( 7 ) - مجمل التواريخ و القصص ص 74