و بزرگ به زبان عربى در علوم مختلف پديد آمد و دورانى در تاريخ علوم جهان بوجود گراييد كه از جملهء روشنترين ادوار تاريخ دانش در عالم شمرده مىشود .
مراكز علمى مقدم بر حوزهء بغداد
مراكزى كه پيش از شهرت مركز علمى بغداد و ساير مراكز علمى اسلامى در خاورميانه و نزديك وجود داشت عبارتست از اسكندريه و بعض بلاد آسياى صغير و الجزيره و عراق و ايران و هند .
مركزيت علمى اسكندريه از دورهء سلطنت بطلميوس اول ملقب به سوتر « 1 » ( 323 - 282 ق . م ) آغاز شده و تا قرن ششم و قسمتى از قرن هفتم ميلادى امتداد يافته بود . در اين دورهء طولانى شهر مذكور جانشين آتن و وارث تمدن يونان و يكى از مراكز تلاقى افكار علمى و فلسفى و عرفانى شرق و غرب شد و در آن مدرسه و كتابخانه و رصدخانه برپا گشت و فلاسفه و دانشمندان بزرگى در رياضيات و نجوم و طبيعيات و جغرافيا از آنجا ظهور كردند كه اگرچه غالبا بر اثر دانشمندان و فلاسفهء قديم يونان گام نهادهاند ولى بهرحال در تمدن و علوم دنياى بعد از خويش صاحب تأثير بسيار بودهاند . در همين مركز علمى است كه از توافق عقايد افلاطون و ارسطو و همچنين آميزش آراء فلسفى و دينى يونانى با عقايد دينى و فلسفى يهود و نصرانى روشهاى جديدى در فلسفه ظهور كرد مانند روش افلاطونى جديد و روش فيثاغورى . از فلاسفهء مشهور اين شهر يكى فيلون يهودى و ديگر امونيوس سكاس « 2 » بنيانگذار فلسفهء افلاطونى جديد و شاگردان مشهورش افلوطين « 3 » صاحب تاسوعات « 4 » و اوريگن و فرفوريوس « 5 » بودهاند كه فلسفهء افلاطونى را بكمال رسانيدند و شروح همين دسته و همكاران ديگر آنان بر كتب ارسطو است كه باعث مزج فلسفهء ارسطو با فلسفهء افلاطون و عقايد افلاطونى جديد شده و از راه مراكز علمى آسياى صغير و عراق بمسلمين رسيده و به همان نحو بنام عقايد و آراء بحت ارسطو پذيرفته شده است .
آخرين مرد بزرگى كه در اسكندريه شهرت داشته و عهد زندگى او بنابر بعض
هامش
( 1 ) -Ptolemee . ( Ptolemaios ) Soter( 2 ) -Ammonios Saccas( 3 ) -Plotinos( 4 ) -Enneades( 5 ) -Origene