و از گروهى كه از شهرهاى دور آمدند تا رمى جمره و لثم حجر « 1 » كنند .
از گفتهء آنها درشگفتم ، آيا تمام مردم از ديدن حقيقت محرومند ؟
نظريات انتقادى : دستى كه پانصد دينار ديه آن است براى چه در سرقت ربع دينار قطع مىشود ، به وارثان ميت در روز وفات او تبريك بگوييد كه آنها به ارث رسيدند و مرده راحت شد . » « 2 »
« پادشاهان را مىبينم كه به ملت توجهى ندارند ، پس براى چه ماليات و عوارض مىگيرند . » « 3 »
اميرشان با خيانت به امارت و فرمانروائى رسيده و زاهدشان با نماز شكار مىكند . « 4 »
اگر گناهكار به اجبار گناه مىكند پس عقاب او ظلم است .
مىگويند پايان روزگار نزديك شده و از عمر زمانه جز لحظهيى باقى نمانده است . « 5 »
دروغ مىگويند و از پايان روزگار خبرى ندارند از اين دروغگويان خيالباف حرف گوش نكنيد .
اى بنىاسرائيل آيا مىتوان به مسيح شما اميدوار بود ؟
هيهات ، با جهل و حماقت نمىتوان حقيقت را تشخيص داد . مطالب بىاساس را مىبينم كه بهوسيلهء تمام امتها برگزيده شده و آنها را مختصر يا مفصّل نمودهاند .
اصول عقايد و افكار ابو العلا
« براى انسن جز آنچه مىبيند و حس مىكند چيزى وجود ندارد و از غيب بىخبر است . » « 6 »
« از كسى كه مردم را به خير دعوت مىكند پيروى خواهم كرد و از دنيا رخت برمىبندم در حالى كه جز عقل پيشوايى ندارم . » « 7 »
« اخبار گمراهكنندهيى كه براى تو نقل مىكنند اگر موافق عقل نباشد قبول مكن - مردم اميدوارند كه پيشوايى سخنور با لشكرى فراوان ظهور كند و سخنورى در جمع خموشان پديد آيد . » « 8 »
پندارى دروغ است ، پيشوايى جز عقل وجود ندارد كه در صبح و شام مردم را
هامش
( 1 ) . مقصود اعمالى است كه حاجيان هنگام زيارت كعبه انجام مىدهند .
( 2 ) و ( 3 ) . عقايد ابو العلا ، پيشين ، عمر فروخ ، ص 171 و 172 و ص 89 .
( 4 ) و ( 5 ) . همان كتاب ، ص 90 و 91 .
( 6 ) تا ( 8 ) . نقل و تلخيص از عقايد ابو العلاء ، اثر عمر فروح ، ترجمهء خديوجم ، ص 134 - 139 - 143 و 149 .