3 - مذاهب مبتنى بر اصول روحانى مثل يهود و مسيحيّت و اسلام . . . » « 1 » .
فرق مذهبى
نهتنها در اسلام بلكه در ديگر مذاهب نيز پس از ظهور و اشاعه بين مردم تفرقه و انشعاب پيدا شده است . علماى اسلام ارباب ملل و ديانات را به 73 فرقه تقسيم مىكنند كه يكى را حقّه و ناجيّه و مابقى را باطله و هالكه شمارند . . . غالبا در اين مصنّفات مقصود از « ملت ناجيّه » . . . ملّت اسلام و عقيدهء سنّت و جماعت است ، اين تركيب و تقسيم مبتنى بر حديثى است كه از پيغمبر اسلام ( ص ) منقول شده است كه مىفرمايد : « افترقت اليهود على احدى و سبعين فرقة ، و افترقت النّصارى على اثنين و سبعين فرقة ستفرّق امتى على ثلاث و سبعين فرقة كلّما فى النّار الّا واحدة و هى الجماعة » . تقسيمبندى اديان به 72 فرقه كه مبناى آن حديث قرار گرفته ، در نزد اهل ادب صورت ضرب المثل پيدا كرده است بهطورىكه چون از تعدّد و كثرت مذاهب و ملل دنيا سخن گويند ، از آن به 72 ملّت تعبير كنند ؛ در ادب فارسى اين كنايه و تعبير مكرّر آمده است ، چنانكه خيّام گويد :
مى خور كه غم كثرت و قلّت ببرد * انديشهء هفتاد و دو ملّت ببرد
و حافظ گويد :
جنگ هفتاد و دو ملّت همه را عذر بنه * چون نديدند حقيقت ، ره افسانه زدند
جامى گويد :
ز هفتاد و دو مذهب كرد جامى رو به عشق تو * بلى عاشق ندارد مذهبى جز ترك مذهبها » « 2 »
به نظر ويل دورانت ، « دين براى تيرهبختان و رنجديدگان و محرومان و سالخوردگان تسلّاى فوق طبيعى آورده است . . . و به قول ناپلئون ، دين همواره بىنوايان را از تباه كردن جان ثروتمندان بازداشته است . . . هرچه تعليم و تربيت عموميّت پيدا مىكند ، تعصّبات دينى كاهش مىيابد ، اديان همه صورتا باهم يكى مىشوند و تأثيرشان به اعمال و آرزوها از بين مىرود ، زندگى و افكار مردم روز بهروز به امور دنيايى بيشتر متوجه مىشود و ترس از عوامل فوق طبيعى و تعبيرهاى
هامش
( 1 ) . تاريخ اديان ، على اصغر حكمت ، ص 22 .
( 2 ) . همان كتاب ، ص 12 .