عناصر مغرض نمىگذاشتند . » « 1 »
پس از آنكه يهوديان در كشورهاى غربى در راه تأمين آسايش و آزادى خود موفّقيتهايى كسب كردند بر آن شدند كه به وضع اقليّت يهودى در ديگر كشورها نيز رسيدگى كنند . در سال 1873 م . كه ناصر الدّين شاه به اروپا رفت ، مؤسّسات مختلف يهوديان در پاريس ، لندن ، آمستردام ، برلين ، استانبول و غيره در انتشارات و مطبوعات خود وضع رقّتبار يهوديان ايران را مطرح كردند و از جمله نوشتند كه « در ايران كاملترين نوع تجاوزات مذهبى اجرا مىشوند ، ايران داراى ملّتى متعصّب و دولتى ضعيف مىباشد ، با وجود تقاضاى پىدرپى يهوديان ايران و با وجود وعدههاى دايم دولت ايران براى ايجاد محيط مناسبتر ، معلوم مىشود كه يك تنزّل اجتماعى غيرقابل تغييرى در آنجا وجود دارد كه در سالهاى اخير وضع را بدتر كرده است . . . » « 2 » در كليّه كشورهاى اروپا نمايندگان اقليّت يهودى با شاه ملاقات كردند ، و از سوابق تاريخى اقليّت يهود با ملّت ايران از عهد كورش تا سالهاى اخير سخن گفتند و مصرّا خواستند كه به وضع نامطلوب موجود پايان داده شود ؛ در 12 ژوئيهء 1873 در يكى از هتلهاى پاريس اعضاى كميتهء مركزى آليانس يهود با شاه به گفتگو پرداختند ، پس از گفتگوهاى زيادى كه با مداخلهء ميرزا ملكم خان بين شاه و نمايندگان يهود صورت گرفت ، شاه اعلام كرد كه تحت تأثير گفتههاى شما قرار گرفتم و خطاب به ميرزا حسين خان سپهسالار گفت : اين صدر اعظم حامى يهوديان است و به اين وضع پايان خواهد داد . اين گفتگوها ادامه يافت و شاه موافقت كرد كه اقليّت يهودى به ايجاد مدارس ملّى در ايران همت گمارد و دولت از آنها حمايت كند . كميتهء اليانس برلين در 1873 ضمن نامهيى به ناصر الدّين شاه وضع رقّتانگيز يهوديان را تشريح كرد و از جمله نوشت :
1 - كليّهء جامعهء يهود ، براى عمل يك نفر يهودى مجازات مىشوند .
2 - قسم يك نفر يهودى را قضات ايران قبول ندارند .
3 - يك نفر يهودى مسلمان شده وارث كليّه دارايى فاميل خود مىگردد .
4 - در بعضى از شهرستانها ، يهوديان حقّ بازكردن دكان در بازار را ندارند .
هامش
( 1 ) . همان كتاب ، ص 678 به بعد .
( 2 ) . همان كتاب ، ص 705 به بعد .