مقام رهبرى نهضت جديد را به عهده داشت .
در آخرين سالهاى اقامت حضرات در بغداد ، به قول مصنّف « هشت بهشت » « 1 » ، بهاء اللّه پرده از روى كار برداشت و آشكار دعوى من يظهره اللهى كرد و رسل و كتب به اطراف و جوانب روانه گردانيد ؛ عدّهء زيادى پس از مدّتى حيرت و ترديد دعوى او را پذيرفتند و از پيرامون صبح ازل متفرّق شدند . دولت عثمانى چون بار ديگر آثار هيجان و انقلاب در ايشان ديد ، بدون هيچ مطالعه و تأمّلى بهاء اللّه و اتباعش را به عكّا ، و صبح ازل و اتباعش را به جزيرهء قبرس فرستاد و بر اعمال و رفتار هر دو فرقه عدّهيى جاسوس گماشت . پس از آن كه كفّهء پيروان بهاء اللّه سنگينتر شد ، سران نهضت اخير بر آن شدند كه كليهء اسناد و مداركى كه دلالت بر جانشينى صبح ازل دارد از بين ببرند و به قول براون چنان بهخوبى از عهدهء اين كار برآمدند كه اگر اتفاقا « كنت دوگوبينو » يك نسخه از اين كتاب - نقطه الكاف - را تحصيل نكرده و به اروپا نياورده بود ، امروز اين كتاب به كلّى از ميان رفته بود . حاجى ميرزا جانى مؤلّف اين كتاب ، شخصا با باب و صبح ازل و بهاء اللّه و حاجى سليمان خان تبريزى و آخوند ملّا محمّد على زنجانى حجة الاسلام و سيّد يحيى دارابى و ملّا شيخ على ترشيزى ملقّب به جناب عظيم و قرّة العين و ميرزا حسين بشرويه برادر ملّا حسين بشرويه و تقريبا با جميع مشاهير بابيّهء دورهء نخست ، آشنائى و ارتباط داشته و وقايع تاريخ هفت سال اوّل « ظهور » اين نهضت را در كتاب خود درج نموده و بالاخره همين مرد با 27 تن ديگر از همكيشان خود در ذيقعدهء 1268 با وحشيانهترين وضعى به دست مردم كشته شدند .
در همين ايّام ، بعضى آثار تجدّد و مساهله در وجنات احوال بهاء اللّه مشهود گرديد ، بعضى از قدماء بابيّه از مشاهدهء اين احوال مضطرب شده زبان به اعتراض گشودند تا جايى كه وى از بغداد رفت . پس از چندى صبح ازل از محلّ اقامت او باخبر شد و با ارسال نامهيى از او خواهش كرد كه به بغداد بازگردد ، او نيز اطاعت
هامش
( 1 ) . هشت بهشت كتابى است در فلسفهء « بيان » و تقويّت طريقهء ازليان تأليف شيخ احمد كرمانى معروف به « روحى » كه در سنهء 1905 ميلادى در كلكته به طبع رسيده است .
حاج شيخ احمد روحى مذكور در صفر 1314 ه . با ميرزا آقا خان كرمانى و خبير الملك در تبريز به امر محمد على ميرزا وليعهد به گناه آزادىخواهى مقتول شدند ( به نقل از انقلاب ايران ، براون ، از ص 93 به بعد ) .