نظريات جديد
ديگر از عقايد شيخىها مربوط به ازدواج است ، مىگويند تعدّد ازدواج گرچه حلال مىباشد ولى كار بسيار بدى است . نيز اين دسته در ايران ، قابل به تساوى زن و مرد هستند و مىگويند كه استعداد زن كمتر از مرد نيست و نبايد او را از امور اجتماعى محروم نمود . شيخىها نسبت به قرآن هم نظريهيى دارند و مىگويند كه شايد بعضى از قسمتهاى قرآن از طرف جبرئيل آورده نشده و حضرت رسول ( ص ) شخصا آنها را تدوين كرده باشد . عقيدهء شيخى يكى از عقايد پنهانى است كه در نتيجه فساد بعضى از آخوندها در ايران پديدار شده است . . . » « 1 » .
پس از مرگ « شيخ » مدّت 17 سال سيّد كاظم رشتى كمابيش جانشين شيخ احمد بود ، يكى از سخنان سيّد اين بود كه « زمان پيدايش امام نزديك است » كسى كه بيش از همه از اين گفتار سيّد سود جسته سيّد على محمّد باب است ، اين مرد در همان دورهيى كه بين پيروان سيّد اختلاف افتاده بود و كريم خان عدّهيى را دور خود جمع كرده بود و حاج ميرزا شفيع تبريزى نيز عدّهيى ديگر را ، و دو دستهء كريم خانى و شيخى به جان هم افتاده بودند ، وى نيز جمعى از مردم و روحانيان را مجذوب خود ساخت و به نام باب امام زمان رهبرى جماعت را به عهده گرفت . كريم خان مانند شيخ و سيّد كاظم اهل مطالعه بود و كتابهاى زيادى نوشته و ما به قسمتى از آرا و نظريّات او قبلا اشاره كرديم ؛ وى خود را ركن رابع و جانشين ويژهء امام زمان مىشمرد و معتقد بود « جهان ، چهارپايه مىخواهد : خدا ، پيغمبر ، امام و جانشين ويژهء امام . . . » « 2 » كه همان ركن رابع است . در نتيجهء ظهور اين اختلاف بين جماعت كريم خانى و شيخى در شهرهاى مختلف ، جنگها و زد و خوردهايى به ظهور پيوست ؛ كسروى مىنويسد :
« هفتاد ، هشتاد سال تبريز ميدان كشاكش اين دستهها مىبود ، هر سال كه رمضان رسيدى هر دستهيى روزانه در مسجدهاى خود گردآمدندى و سخنان كهن را تازه گردانيدى . كريم خانيان يك مسجد بيشتر نمىداشتند و سخنانشان بيش از همه دربارهء ولايت و مقام و موقعيّت كريم خان و جانشينان او بودى . . . دشمنى ،
هامش
( 1 ) . سه سال در دربار ايران ، تأليف كنت دوگوبينو ، ترجمهء ذبيح اللّه منصورى ، ص 76 .
( 2 ) . بهايىگرى ، از ص 23 .