جنبشهاى جديد مذهبى
چنان كه قبلا اشاره كردم در دوره قاجاريّه مهمترين نهضت مذهبى و اجتماعى نهضت بابيّه است كه از تعاليم شيخ احمد احسائى و سيّد كاظم رشتى سرچشمه مىگيرد .
مكتب شيخيّه
شيخيّه فرقهيى از شيعهء اماميهء اثنى عشريّه از پيروان شيخ احمد احسائى از علماى بزرگ شيعه در قرن 13 ( رجب 1166 - ذيقعده 1241 ه . ق ) مىباشند .
پيروان اين مكتب يعنى احمد احسائى ، سيّد كاظم رشتى ، باب ، بهاء و حاج محمّد كريمخان قاجار و ديگران ، تحت تأثير تحوّلات و انقلابات اجتماعى ، مذهبى ، اقتصادى و فلسفى غرب و رشد سريع عقلگرايى ( راسيوناليسم ) در اروپا به گمان خود سعى مىكردند مانند فرقه اسماعيليّه با توسّل به قدرت نامحدود « امام » ، معتقدات خود را با موازين علمى و عقلى امروز نزديك سازند و قسمتى از تعاليم مذهبى را كه به تصوّر آنان با فرهنگ و تمدن جديد هماهنگى ندارد به دست فراموشى سپارند و چنان كه اشاره كرديم براى آنكه نزد شيعيان متعصّب و قشرى مورد تكفير و طعن و لعن قرار نگيرند ، در قدرت و اختيارات و درجه فهم و تشخيص « امام » غلوّ فراوان كردند ، تا در پرتو قدرت او بتوانند به زعم خويش با انديشههاى مخالفان مبارزه كنند و راه و رسم نوينى بهوجود آورند .