از در جنگ و مبارزه وارد شدهاند . براى آنكه خوانندگان به تشتّت و اختلاف عظيمى كه در مذاهب عالم موجود است واقف گردند ، به عنوان نمونه فرقى را كه از اسلام منشعب شدهاند به ترتيب حروف ذكر مىكنيم :
اثنى عشريه ( 12 امامى ) احمديّه ، اسحاقيّه ، اسماعيليّه ، پيروان اصحاب كساء ، اماميّه ، امريّه ، اهل افراط ، اهل ايمان ، اهل تفريط ، اهل فترت ، اهل رؤيت ، اهل سنّت و جماعت ، باطنيّه ، باقريه ، تبريّه ، بدعيّه ، بزبغيّه ، بشريّه ، بلاليّه ، بو مسيلميّه ، بنانيّه ، تعليميّه ، تومنيّه ، ثعالبه ، ثوبانيّه ، جاحظيّه ، جاروديّه ، جبريّه ، جبانيّه ، جريريّه ، جعفريّه ، جناحيّه ، جهميّه ، جواليقيّه ، حارثيّه ، حازميّه ، حربيّه ، حسينيّه ، حلوليّه ، حمزويّه ، خرميّه ، خشبيّه ، خطابيّه ، خلفيّه ، خوارج ( ازارقه ، نجديه ، بيهسيّه ، اباضيه ، صفريّه ، خياطيّه ) ذكيريّه ، ذبابيّه ، ذميّه ، رافضيّه ، راونديّه ، رجعيه ، رزاميّه ، رشيديّه ، زياديّه ، زيديّه ، سبائيّه ، سبعيّه ، سرحونيّه ، سرخابيّه ، سلمانيّه ، سليمانيّه ، سميطيّه ، سنباديّه ، شريعيّه ، شريكيّه ، شعيبيّه ، شلمغانيّه ، شيبانيّه ، شيخيّه ، شيطانيّه ، صائديّه ، صباحيّه ، صالحيّه ، صفانيّه ، صفريّه ، صلتيّه ، ضراريّه ، طيّاريّه ، عابديّه ، عبّاسيّه ، عبيديّه ، عجارده ، علياويّه ، عميريّه ، عينيّه ، غاليّه ، غرابيّه ، غسّانيّه ، غماميّه ، فاطميّه ، فطحيّه ، قاسميّه ، قرامطه ، قطعيّه ، كامليّه ، كراميّه ، كربيّه ، كسفيّه ، كياليّه ، كيسانيّه ، كوديّه ، لاعنيّه ، مباركيّه ، مبيّضه ، متصوفه .
بعضى از فرق نامبرده خود به چندين فرقه تقسيم شدهاند ، چنان كه اهل تصوف به 7 طايفه تقسيم شدهاند از اين قرار : حلوليّه ، اتّحاديّه ، واصليّه ، عشاقيّه ، تناسخيّه ، وحديّه ، رزّاقيه . هريك از شعب نامبرده نيز خود به دستهها و شعب چندى تقسيم شدهاند كه ذكر عقايد يكايك آنها از حوصلهء اين كتاب خارج است « 1 » .
حمد اللّه مستوفى مىنويسد : « . . . ملّت محمّدى ، به حكم حديث « ستفرق امّتى على ثلاث و سبعين فرقة ، النّاجية منهم واحدة انا عليه و اصحابى » [ يعنى : امّت من هفتاد و سه فرقه خواهند شد كه يكى از ايشان كه من و اصحابم در آنيم رستگار است . . . ] خواجه نصير طوسى گويد :
هامش
( 1 ) . با استفاده از كتاب ملل و نحل شهرستانى ، پيشين . قابل توجّه است كه پس از انتشار ملل و نحل شهرستانى نيز ، صدها فرقه پديد آمده و نامگذارى شدهاند كه ذكر همگى آنها موردى ندارد .