خلفاى بنى اميّه كه به اسلام كمترين ايمان و اعتقادى نداشتند ، مبارزات مذهبى بيش از پيش شدّت گرفت . رازى در تبصرة العوام مىنويسد : « معاويه بفرمود تا در جملهء ديار اسلام بر منبرها و منارهها لعنت بر على ( ع ) مىكردند ، نامهها نوشتند ، هركجا از شيعهء على بيابيد يا كسى كه فضايل ايشان گويد يا روايت كند او را بكشيد . « زياد » عامل يمن بود ، هفتاد هزار شيعهء على در يمن را بكشت و فقها و قضاة بعضى از ترس قتال و بعضى از بهر مال و جاه ، فتاوى بر خلاف اقوال ائمّه مىدادند . . . و قومى از شيعه كه مانده بودند ، در سرّ ، مذاهب و احاديث ائمّه روايت مىكردند و پنهان پيش امام مىرفتند و كشف مشكلات از وى مىكردند و در زمان بنى العبّاس هم مثل اين بود تا غايتى كه متوكل بفرمود تا تربت حسين و شهدا را شيار كردند و بكاشتند تا مردم به زيارت نروند در سال 236 از هجرت ، و در آن روز زلزله ظاهر شد در جملهء روى زمين ، و در شهر رى 45 هزار آدمى در آن هلاك شدند و در زمان مأمون چون امام را شهيد كردند فقهاى خراسان عوام را دستورى دادند بر كشتن اهل بيت و شيعيان ايشان ، و هم منادى كردند كه اگر با كسى فقه شيعه يعنى كتاب فقه . . . بيابند وى را بكشند و معهذا هيچ دار الكتب نيابى كه كتب نواصب در آنجا نباشد . . . » « 1 »
همچنين در كتاب احياء الملوك از مظالم عمّال معاويه به مردم سيستان سخن رفته است : « هر چند متصدّيان معاويه و آل مروان تكليف سبّ امير المؤمنين به آن جماعت ( يعنى مردم سيستان ) نمودند ، از اين معنى ابا كردند و افسون و افسانهء آن قوم قبول طبع سيستانيان نيفتاد . بالاخره از دار الظلم بنى اميّه فرمان رسيد كه از هريك نفر يك مثقال طلا بازيافت نمايند ، چون مردم بىاكراه آن وجه را ادا نمودند ، رفتهرفته آن وجه به ده مثقال طلا رسيد . چون دريافتند كه بالطّوع و الرّغبه هرچيز كه طلب شود مىدهند و مرتكب آن عمل شنيع نمىشوند ، حكم كردند كه در بازار ، سرهاى زنان اكابر آنجا را بتراشند تا به گفتن آن كلمهء زشت راضى شوند . چون ديدند كه به هيچوجه به اين گفتگو ، همداستان نشدند ، دست از ايشان برداشتند . . . » « 2 » .
همچنين در دورهء بنى اميّه در عصر خلافت هشام ، جعد بن درهم ، كه از بزرگان معتزله و از آزادانديشان عصر بود ، به نام زنديق تكفير و اعدام شد . از جمله گناهان
هامش
( 1 ) . تبصرة العوام ، ص 195 - 196 .
( 2 ) . احياء الملوك ، تأليف ملكشاه حسين ، به اهتمام دكتر ستوده ، ص 6 .