از آن كه به مرگش منتهى شود ، 20 روز طول كشيد . » « 1 »
واليان ، گذشته از اجراى عدالت و حمايت از مردم در مقابل فشار و تضييقات ، مراقب پاكى و سلامت اخلاق مردم نيز بودند ، والى مصر دستور داشت كه نوشيدن شراب را منع كند و دكّههاى مىفروشان را بشكند ؛ زنان از رفتن به گرمابههاى عمومى منع شده بودند و مردان چون به گرمابه مىرفتند مىبايست « مئرز » كه نوعى فوتهء حمّام بود ، ببندند . » « 2 »
سياست خلفاى عبّاسى و روش جاهلانه متوكّل
نخستين خلفاى عبّاسى با كشيشان مسيحى روشى ارفاقآميز داشتند و گاه با آنان نشست و برخاست ، و در مسائل مذهبى بحث و گفتگو مىكردند و به قول جرجى زيدان « عهدنامهء سنگين عهد عمر ( خليفهء دوّم ) را ناديده مىگرفتند و آنان را در اقامهء مراسم و جشنهاى مذهبى و ساختن كليساها و پوشيدن هر نوع لباس آزاد مىگذارند . . . متوكّل به اين دوران آزادى و تساهل مذهبى كه در عهد مأمون تا واثق به دست معتزله رواج داشت ، پايان داد و به عمّال خود گفت همهء كليساهاى تازهساز را ويران كنند و از همكارى آنان در امور دولتى جلوگيرى نمود و قدغن كرد مسيحيان در روزهاى شعانين ( يكشنبه پيش از عيد پاك ) خاجها را بيرون نياورند ، و نيز مقرّر داشت مسيحيان تصوير شياطين را از چوب ساخته ، در خانههاى خود بگذارند و طيلسان عسلىرنگ بركنند و زنّار ببندند و در پشت زين خود دو قرقرهء چوبى بگذارند ، و مردان روى لباس خود دو تكّهء كهنه به رنگى غير از رنگ لباس خود بدوزند و اندازه هر تكّه كهنه به قدر چهار انگشت باشد ، و زنان مسيحى هنگام بيرون آمدن ، چادر عسلىرنگ سر كنند و مردان مسيحى كمربند ببندند و ساير سختگيرىهاى ديگر را كه شرحش مفصّل است . . . » « 3 » .
مسيحيان مقيم مصر نيز گاه در زمان فاطميان دستخوش اين تعديّات بودند ، مثلا در زمان الحاكم بامر اللّه فاطمى در سال 395 سختگيرى نسبت به مسيحيان آغاز
هامش
( 1 ) . بارتولد ، گزيدهء مقالات ، پيشين ، ص 394 .
( 2 ) . همان كتاب ، ص 404 .
( 3 ) . جرجى زيدان ، ج چهارم ، از صفحه 161 به بعد .