سرگذشت حسن صباح
نام و نسب او
حسن بن على بن محمد در شهر رى ( در جنوب تهران كنونى ) بوجود آمد . نسبش به قبيلهء حمير از قبايل معروف عرب مىرسيد . پدرش على از كوفه به قم و از قم به رى آمده و در آنجا مسكن گزيده بود « 1 » .
حسن را به مناسبت نام جد بزرگش صباح حميرى ، حسن صباح مىگفتند . تاريخ ولادتش معلوم نيست ، اما بسيارى از مورخان نوشتهاند كه او در خردسالى با خواجه نظام الملك توسى و حكيم عمر خيام نيشابورى در نيشابور همدرس بود .
اگر اين گفته را ، كه بر خلاف عقيدهء جمعى از مستشرقان و محققان اروپائى ، بدلائلى كه گفته مىشود ، خالى از حقيقت نيست ، قبول كنيم ، او نيز بايستى مانند خواجه نظام الملك در اوائل قرن پنجم ، يعنى در حدود سال 408 هجرى ، كه سال تولد نظام الملك است ، بوجود آمده باشد .
داستان همدرس بودن او با نظام الملك و خيام
در بسيارى از كتب معتبر تاريخ « 2 » نوشتهاند كه چون در خراسان معروف شده بود كه هركس نزد امام موفق نيشابورى درس بخواند ، به دولت و مقامى بزرگ خواهد
هامش
( 1 ) . برخى از مورخان او را ايرانى الاصل و خراسانى دانسته و نوشتهاند كه در مرو متولد شده بود . اهالى توس نيز او را از روستاهاى آن ولايت مىدانستهاند .
( 2 ) . مانند كتاب سرگذشت سيدنا در شرححال حسن صباح ( به نقل جهانگشاى جوينى و جامع التواريخ رشيد الدين فضل اللّه ) و تاريخ گزيدهء حمد اللّه مستوفى و روضة الصفا و حبيب السير و تذكرهء دولتشاه و كتاب وصايا منسوب به « نظام الملك » و غيره .