پيشواى اسماعيليان ايران ، و جواب حسن ، به سلطان سلجوقى ، همچنين نامهاى از خواجه نظام الملك وزير به سلطان ملكشاه و درخواست معاف داشتن او از شغل وزارت ، و جواب سلطان به خواجه .
چون از نامههاى چهارگانهء اخير نامهء خواجه نظام الملك و جواب آن از سلطان ملكشاه ، كه از اسناد گرانبهاى تاريخى ايران و نمونههاى كميابى از منشآت عصر سلجوقى است ، جز درين مجموعه و مجموعهء ديگر « 1 » تاكنون در هيچ يك از تواريخ معتبر سلاجقه و اسماعيليه و كتب و جنگها و مجموعههاى ديگر ، به نظر نگارنده نرسيده است ، و نامهء سلطان ملكشاه سلجوقى به حسن صباح و جواب آن نيز ظاهرا تنها در كتاب « مجالس المؤمنين » تأليف قاضى نور اللّه بن شريف مرعشى شوشترى نقل شد ، لازم ديد كه آنها را در ضمن مقالهاى منتشر سازد ، تا مگر مورد استفادهء علاقمندان و دوستداران تاريخ ايران قرار گيرد .
چون از ميان نامههاى چهارگانهء سابق الذكر ، جواب حسن صباح به سلطان ملكشاه از همه مفصلتر و از لحاظ تاريخى داراى ارزش و اهميت بيشترى است ، براى آنكه خوانندگان گرامى به نكات مختلفى كه پيشواى اسماعيليان در اين جواب بدانها اشاره كرده است ، نيكوتر پى برند ، نخست مختصرى در مقدمات كار حسن صباح ، و سرگذشت او تا زمانى كه به پيشوائى اسماعيليان ايران رسيد و به قلعهء الموت رفت و قدرت فراوان حاصل كرد ، مىنگارد ، و از آن پس به نقل نامههاى مذكور مىپردازد . بديهى است كه در اين شرح حال مختصر از بيان جزئيات احوال پيشواى اسمعيليه و نقل روايات گوناگون و بحث در اقوال مختلف ، و همچنين از شرح عقايد باطنيه و تفصيل ظهور و رواج مذهب اسماعيلى در ممالك اسلامى و ايران ، و ذكر تمام منابع و مآخذ تاريخى صرفنظر مىشود .
هامش
( 1 ) . اين مجموعهء دوم نيز شامل نامهها و نوشتههاى بىنظير گرانبهاست و در تصرف شاعر فاضل ارجمند و دوست بزرگوار آقاى مؤيد ثابتى است .