علوم تجربى بنيان معتقدات ديرين بشر متزلزل گرديد ، پس از آنكه دانشمندان دريافتند كه فرضيّه قديم ، مبتنى بر مركزيت زمين نسبت به جهان مادى ، صحيح نيست و آفتاب مركز منظومه شمسى است ، گاليله براى تاييد و اثبات اين معنى به تحقيق و مطالعه پرداخت و در سال 1632 ميلادى راجع به عقايد بطليموس و كپرنيك در باب حركات منظومه شمسى كتابى نوشت ، سال بعد پاپ او را به « رم » فراخواند ، و عقيده او را دربارهء حركت زمين گرد خورشيد كفر شمرد ، و وى را بر آن داشت كه به زانو درآيد و از اين عقيدهء علمى كه مبتنى به مطالعات و مشهودات او بود استغفار نمايد . بعدا شايع شد كه چون گاليله براى حفظ جان خود ، استغفار كرد و از محل دور شد ، ناظرين ديدند كه روى زمين نوشته است : « با اين همه زمين مىچرخد . » « 1 »
روابط دولت و كليسا در ديگر كشورها
در انگلستان نيز مانند اروپاى مركزى بين دو قدرت يعنى بين دين و دولت منازعات تلخى روى داد با گذشت سالها ، اصلاح دينى ، عوامل متعدد درهم پيچيدهيى در روابط دولت و كليسا پديد آورد ، با اينكه ظاهرا مقرر گرديد كه هيچ يك ، در امور مربوط به ديگرى مداخله نكند و اين موافقتنامه يا « كنكوردا « 2 » » در 1801 به امضا رسيد ، ولى عملا مشكلاتى بين رهبران دين و دولت بوقوع پيوست ، يكى از اختلافات ، مسأله تعليم و تربيت مورد گفتگوى طرفين بود ، در كشورهائى كه كليساى كاتوليك به عنوان مذهب رسمى شناخته شده بود ، كليسا در حكومت تأثير فراوانى كسب كرده بود ، بخصوص كه كليسا در بسيارى از مناطق ، داراى املاك فراوان و نفوذ معنوى و اقتصادى قابل توجهى بود ، در فرانسه شديدترين مبارزه بين دولت و كليسا رخ داد ، كه در آن طرفداران عدم مداخلهء روحانيون ، سرانجام پيروز شدند و كليسا تحت نظر دولت درآمد ، در آلمان روابط كليسا و دولت در زمان قدرت بيسمارك به صورتى بحرانى درآمد ، هيتلر ، كوشيد كه كليساهاى كاتوليك و پرتستان را آلت اجراى مقاصد نازيها و دولت ناسيونال سوسياليست خود گرداند . در ايتاليا
هامش
( 1 ) . همان منبع و نگاه كنيد به فرهنگ فارسى معين جلد 6 « اعلام » ، ص 1665 به بعد .
( 2 ) .Concordat .