كه در جاهليت و اسلام لقبى داشتند ، و اخبار كسانىكه به كنيه معروف بوده يا به كنيهء پدر و يا مادر شناخته شدهاند ، فصل دوم ، در رواياتى كه دربارهء صفات شاعران و عيبهايى كه در صورت و بدن داشتند آمده است چون سياهى و كورى از يك چشم يا دو چشم و ساير عيبها ؛ فصل سوم ، در آيين و كيش شاعران ، چون شيعه ، اهل كلام ، خوارج و متهمان به يكى از مذاهب چون يهود و نصارى و امثال آن ، و آخرين فصل ، در ذكر كسانيست كه در جاهليت به سبب تكبّر و خودخواهى ، شاعرى را ترك گفته و در دوران اسلام بهعلت پايبندى به ديانت از گفتن شعر يا مديحهسرايى يا هجو كردن يا تغزّل و عشقبازى خوددارى كردهاند كه بيش از پنجهزار ورق است .
4 - كتاب المعجم : كه در آن نام شاعران بهترتيب حروف تهجّى آورده شده و آغاز آن از كسانيست كه اول نامشان الف و بعد آنهائى كه اول نامشان « ب » است تا آخر مشتمل بر پنجهزار نام با ذكر پارهاى از اشعار مشهور هريك از آنان كه از هزار ورق بيشتر است .
5 - كتاب الموشح : در چگونگى انتقاد علما از شعر برخى از شاعران از جنبههاى مختلف كه بيش از سيصد برگ است .
6 - كتاب الشعر : مشتمل بر فضائل شعر ، و توصيفى از محاسن و منافع و مضار و معايب آن و چگونگى انواع و اقسام و وزن و عروض آن و ذكر برگزيدهيى از اشعار ، و پايه ادبى گويندگان ، اشعارى كه منحول و سرقت شده است و اين كتاب بيش از دو هزار ورق است . - كتاب اشعار النساء بيش از پانصد ورق و كتاب اشعار الخلفا بيش از دويست ورق است .
7 - كتاب المقتبس : مشتمل بر اخبار نحويان بصره و اخبار قاريان و راويان و در حدود سه هزار ورق .
8 - كتاب المرشد : در اخبار متكلمان و اهل عدل و توحيد و شمهيى از نظريات آنان در هزار ورق .
9 - كتاب الرياض : در اخبار « دلباختگان » مشتمل بر بيانى در عشق و منشعبات آن و آغاز و پايان آن و انواع آن نامها و اشعارى كه در اين زمينه در دوره جاهليّت و اسلام سروده شده در سه هزار ورق .
10 - كتاب الرائق : در اخبار مغنّيان بيش از هزار و ششصد برگ است .
11 - كتاب الوائق : در توصيف غنا و آواز و كيفيات و اقسام و طريقههاى آن ، و اخبار مغنّيان از مرد و زن . . . »
12 - كتاب الازمنه : در شرح چهار فصل ، تابستان ، زمستان و دو فصل معتدل و ابر و برق و باد و باران و آبيارى و استسقاء ( طلب باران ) ، برجهاى آسمانى ، آفتاب ، ماه و جز
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 95
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٩٥