جلد هشتم
[ بخش اول ]
پيشگفتار
جلد هشتم تاريخ اجتماعى ايران مربوط به حيات ادبى مردم اين سرزمين از قرن دوم و سوم هجرى به بعد است خوشبختانه در ايران ، در پيرامون اوضاع سياسى ايران و آمد و رفت سلسلهها و جنگها و كشورگشايىها آثار متنوعى در دست است و عدهيى از ارباب ذوق از شعرا و نويسندگان و ادبا و مورخان مطالبى سودمند در اين زمينهها يادگار گذاشتهاند . ولى در اين آثار كمتر به رابطه زمامداران يا مردم و وضع اقتصادى و اجتماعى اكثريت ، در اوضاع آشفتهء فئودالى بعد از اسلام سخنى بهميان آمده است .
شعرا و مورخان نيز بيشتر به خصوصيات اخلاقى زورمندان و زندگى آميخته به تجمل و تشريفات آنان سخن گفتهاند و كمتر شاعر و اديبى چون ناصر خسرو و اوحدى مراغهيى و سعدى و عبيد زاكانى به توصيف احوال كشاورزان و پيشهوران و ساير طبقات مثمر و فعّال جامعه مطلب آموزندهيى برشته تحرير درآورده است .
در اين مجلّد ، يعنى در جلد هشتم تاريخ اجتماعى ايران سعى شده است حيات ادبى ايران بعد از اسلام ، با توجه به وضع عمومى مردم و رابطهء شعرا و اهل فهم و ادب با اكثريت خلق ايران مطالبى گردآورى شده ، تا خوانندگان ضمن آشنايى با شعرا و نويسندگان ايران در 13 قرن اخير ، كموبيش با وضع توده مردم ، و بيدادگرىها و مظالم مالكين و هيات حاكم زمان نسبت به توده مردم ، به اختلاف فاحشى كه بين ايران امروز با ايران قبل از استقرار مشروطيت وجود دارد آشنا كردند و در راه تامين حقوق فردى و اجتماعى خود بيش از پيش سعى و تلاش نمايند تا ايران عزيز در سايهء سعى و عمل در صف كشورهاى آزاد و آباد جهان قرار گيرد .
چهارم ارديبهشت 1374
مرتضى راوندى