بر سر ، عصا به زر رومى كند همى * در بر لبادهاى ز زبرجد كند همى
منوچهرى
قبا : « تونو » « 1 » سياح فرانسوى كه در سال 1663 در ايران بود ، شرح جالبى دربارهء قبا نوشته است كه عينا نقل مىكنيم : « نيمتنه بلندى را كه روى لباسهاى ديگر مىپوشند ، قبا نامند ؛ و آن معمولا از پارچه نخى بسيار نازك دوخته مىشود ؛ رنگ آن برحسب تمايل اشخاص قرمز يا زرد ، يا رنگهاى ديگر است و چنان صاف دوخته شده كه گويى از اطلس است . اين نيمتنه از پارچه نخى كركدار و پيكه دوخته مىشود و تا نيمهء ساق پا مىآيد ، يقهء آن باز و هلالى است ، طرف راست آن درست روى شكم مىافتد ؛ و در زير بغل چپ ، با بندهايى بسته مىشود و طرف چپ لباس روى آن مىافتد و به وسيلهء چهار بند در طرف راست بسته مىشود اما يكى از اين بندها ، هرگز بسته نمىشود ، بلكه روى بندهاى ديگر آويزان است .
قبا تا روى كمر بسيار تنگ است ، از اين جهت به بدن قالب مىشود و شكم آنها را كاملا پوشيده و فشرده نگه مىدارد و از كمر به پايين متدرجا گشاد مىشود . . . آستينهاى آن چسبان و قالب بازوان است ؛ ولى بسيار دراز مىباشد و بههمينعلت آنها را چين مىدهند ، كه از مچ دست نگذرد . . . كسانى كه مىخواهند آسوده باشند ، به مچ آنها تكمه مىدوزند . . .
جنس اين قباها ، معمولا از پارچه ساده است ، اما قباى رجال عاليرتبه ، از اطلس يا پارچه ( زربافته ) كه زرى ايران است دوخته شده است . در تابستان اغلب مردم ، قبا را از پارچه بدون كرك مىدوزند . . . براى بستن بندهاى قبا ، هميشه بايد از يك خدمتكار كمك گرفت و لذا اغلب مردم ناچار فقط يكى از بندها را مىبندند و باقى را آويزان مىگذارند ، به محض رسيدن به خانه براى رعايت نظافت قبا را درمىآورند . اعيان ، هر روز قباى ديگرى مىپوشند . . . ارزش يك مرد را از نظافت و لباسش معين مىكنند . . . » « 2 »
زيرانداز
از ديرباز طبقات محروم به جاى قالى از حصير و بوريا و زيلو بهعنوان زيرانداز استفاده مىكردند ؛ در كتاب حدود العالم مىخوانيم :
« از اين ناحيت گيلان جاروب و حصير و مصلى نماز و ماهى به همهء جهان برند . »
حصير گفت به زيلو كه نقش ماست كنون * كه ظل دولت خرگه فتاد بر سر ما
*
در چين نه همه حرير بافند * گه حله گهى حصير بافند
نظام قارى
هامش
( 1 ) -Thevenot( 2 ) - فرهنگ البسه مسلمانان ، پيشين ، ص 339 .