بر روى سينه قلاب مىشده است و نمونه آن در نقش رجب ، بر تن ملتزمين ركاب شاپور اول است . . . » « 1 »
گاهى كه قبا به تن نمىكردند ، بر روى پيراهن خود ارخالق مىپوشيدند ، ارخالق پوششى است آستين بلند با يقهاى ساده ، جلوباز ، بلندى قد آن از پشت يقه به پايين تا محازى زير استخوان پهن پشت كتف و در جلو ، تا زير پستانها و سر جناق سينه مىباشد ، نوك لبهء دو طرف آن به وسيلهء دگمهاى بزرگ و گرد بر روى سينه به هم قلاب مىشوند . . . » « 2 »
ساسانيان از انواع شنل ، شلوار و كلاه استفاده مىكردند . كسانى كه مىخواهند از وضع پوشاك و لباس ايرانيان قبل از اسلام اطلاعات جامعى كسب كنند ، مىتوانند كتاب پوشاك باستانى ايرانيان نوشته ضياءپور را مورد مطالعه قرار دهند .
لباس و پوشاك بعد از اسلام
در آغاز نهضت اسلامى ، اعراب باديهنشين پوشاكهاى سادهء سرتاسرى براى حفظ بدن از سرما و گرما به تن مىكردند و از هنر خياطى كمترين اطلاعى نداشتند ولى پس از آنكه حوزهء قدرت و نفوذ سياسى اعراب به آسيا و آفريقا و اروپا ، بسط يافت ، اين قوم باديهنشين ، خواهى نخواهى تحت تأثير تمدن و فرهنگ ملل مغلوب قرار گرفتند ، از اين زمان به بعد ، دريافتند لباسهايى برازندهتر از آنچه دارند مىتوان پوشيد و طرز لباس پوشيدن بسيارى از ملل مغلوب را اقتباس كردند . شكوه و تجمل زندگى كه در ميان مردم ايران بسيار پيشرفته بود ، اثر خود را بر افكار بعضى از آنان بخشيد ؛ دربار بغداد احساس كرد كه متدرجا زير تأثير همسايگان شكستخوردهء خود قرار مىگيرد ، گسترش تمدن و تجارت موجب پيدايش كارخانهها و كارگاههاى مختلف پارچهبافى گرديد ؛ و شهر بغداد ، به زودى صاحب تعداد بسيارى از اينگونه موسسات شد و توليد انواع پارچههاى لطيف ابريشمى و زربفت در آنجا رو به تزايد نهاد ، در مغرب ، بالعكس اعراب ، با مورها و بربرها آميختند ، اينان مردمى خشن بودند كه از جهت سطح تمدن از فاتحان خود اعراب نيز در مراحل عقبتر قرار داشتند . . . اعراب حتى آنها كه در شهرهاى نزديك يكديگر مىزيستند ، البسهء مختلف دربر مىكردند . . . چنان كه مردم اقوام و قبايل مختلف ، از شكل كفش و كلاه و لباس خود شناخته مىشوند . . . پوشاك مردان تونس ، با پوشاك مردم مراكش تفاوت دارد .
علاوهبراين در ميان طبقات و صنوف مختلفى كه افراد جامعه را تشكيل مىدهند ، اختلاف عظيمى در پوشيدن لباس وجود دارد ، نجيبزادگان و اشراف را از سربازان و مردم
هامش
( 1 و 2 ) - پوشاك باستانى ايرانيان ، پيشين ، ص 215 و 237 .