گچبرى بهطور اكمل ، حجارى روى سنگ مرمر تكميل دارند ، انواع حلويات و ساختن قند از شكر ، كلاه نمدى و ماهوتى و پوست ، گلدوزى و پشمدوزى ، قلابدوزى و شيشه سازى و حصيربافى . » « 1 » - در همين كتاب ، در مورد كارخانجات شعربافى و ابريشمبافى در كاشان مىنويسد : « سابقا هفت هزار دستگاه كارخانجات شعربافى و ابريشمبافى در كاشان بود ، كه انواع البسه پشمى و ابريشمى در آن مىساختند . اين اوقات به واسطهء فقر و پريشانى ، و رقابت اجانب ، فقط سيصد ، چهارصد دستگاه شعربافى مشغول كار هستند - ولى قالىبافى كاشان رو به ترقى گذارده است . » « 2 »
در همين كتاب راجع به صادرات كاشان به ساير بلاد و اروپا در نيم قرن پيش مى - نويسد : « تنباكو ، قالى ، قاليچه ، زيلو ، روفرشى و ناطنى ( ؟ ) مخمل ، پنبه ، مغز بادام ، گردو ، ترشانه ، كرباس كه اغلب زنهاى پشت مشهد مىبافند . . . ريسمان شهرى ، طناب ، قطنى ، مله ، جنس شعربافى ، مس ساخته ، گلاب ، عطر گل سرخ ، دستمال ابريشمى ، ترياك ، نوار ، ابريشم رنگكرده . . . لاجورد ، زاج ، پارچههاى بيدگلى ، قدكهاى بيدگلى نهايت خوب . . .
كه حاليه ديده نمىشود و بافندگانش به علت سختى معيشت از پا درآمدهاند ، پوست دباغى شده ( تيماج ) و پوست دباغىنشده . . . » « 3 »
شالبافى در كرمان
ادوارد براون انگليسى ، نويسندهء تاريخ ادبيات ايران در 8 ژوئن 1888 به تماشاى يكى از كارخانههاى شالبافى كرمان مىرود . . .
« كارخانه عبارت از اطاق بزرگى بود كه 11 كارگاه در آن ديده مىشد ولى دو سه تاى آنها كار نمىكرد . مقابل هر كارگاه ، سه نفر به كار مشغول بودند كه يكى استاد ، دو نفر ديگر شاگرد وى محسوب مىشدند ، استاد در وسط نشسته و شاگردان در طرفين او قرار گرفتهاند ، و وى بر كار آنها نظارت مىكرد ، رويهمرفته در آن كارگاه بيست و پنج نفر شاگرد و استادكار به نظر رسيدند ؛ و بعضى از آنها شش يا هفت سال سن داشتند و برخى مرد كامل بودند . مزد شاگردان هر سال ده تومان است ، اما به تدريج وقتى آموخته شدند ممكن است به سالى 25 تومان برسد ؛ در روزهاى تابستان ، شاگردان از طلوع آفتاب تا غروب خورشيد كار مىكنند و در روزهاى زمستان تا سه ساعت بعد از غروب در روشنايى شمع به كار مشغول هستند و هر هفته بيش از نصف روز ( از ظهر جمعه به بعد ) تعطيل ندارند و تعطيلات
هامش
( 1 ) - عبد الحسين سپهر ، كتاب مختصر جغرافياى كاشان ، به اهتمام ايرج افشار ، نقل از فرهنگ ايرانزمين ، ج 2 ، ص 447 .
( 2 ) - همان كتاب ، ص 441 .
( 3 ) - همان كتاب ، ص 439 .