جناب صدر اعظم ميرزا آقا خان اعتماد الدوله نورى و جناب نظام الملك ( پسر صدر اعظم ) و آجودانباشى و جمعى از امرا و صاحبمنصبان بزرگ نظام ، به مجمع الصنايع كه حسب - الامر حسنعليخان معير الممالك داير نموده و انواع و اصناف صنعتگران قابل مملكت را در آنجا فراهم آورده بود رفته ، ارباب حرف را تشويق بسيار نموده و خواجه احمد ساعت - ساز يزدى را كه از مشاهير صاحبمنصبان ايران است ، يكصد تومان مواجب دادند . « 1 » »
در يك مجموعهء خطى ، صورتى به نظر رسيد كه در پنجشنبه 14 محرم 1269 تنظيم شده ، حاوى حجرات مجمع الصنايع و عدد استادان و شاگردان و اسامى و مشاغل هريك از ارباب حجرات ، چون نقل آن را بيفايده نمىدانيم آن را در ذيل . . . به چاپ مىرسانيم و آن اين است : بسم اللّه تعالى شانه العزيز - به تاريخ پنجشنبه چهاردهم شهر محرم الحرام 1269 ، كاركنان مدرسه مجمع الصنايع بدين قرار مىباشند : استاد 45 ، شاگرد 144 .
1 - كاركنان مدرسه مجمع الصنايع ، استاد 34 ، شاگرد 95 . حجرهء استاد على ، هفت استاد و 22 شاگرد مشغول تعمير طپانچههاى زينخانهء مباركه و قمهء پيشخدمتان و قداره و تفنگ كالسكهچيان و دلق شاطران حضرت اقدس همايون شهريارى روحنا فداه و آتشكارى و آبگيرى و چخماق و قنداقسازى مىباشد ، استاد 7 ، شاگرد 22 - حجره خواجه احمد ، خود خواجه احمد تعمير ساعتهاى مجلس سركار صدر اعظم دام اقباله العالى را مى - نمايد و آقا محمد مهدى با دو شاگرد ، مشغول تعمير ساعت طاوس مىباشد ، استاد 2 ، شاگرد 2 - حجره استاد محمد قاسم و استاد محمد دواتگر ، با دو شاگرد مشغول كارى نمىباشند و بيكارند ؛ و از ديوان اعلى هنوز كار به ايشان رجوع نشده است استاد 2 ، شاگرد 2 . حجره استاد حسنعلى و استاد عباسعلى و استاد حسن ، اين سه استاد ميناساز با سه شاگرد مشغول كار متفرقه مىباشند استاد 3 ، شاگرد 3 . حجرهء استاد آقا خان و استاد محمد باقر زركش ، با چهار شاگرد مشغول مفتولسازى قباهاى نظام پيشخدمتان قبله عام روحنا فداه مىباشند استاد 2 ، شاگرد 2 . حجره استاد ابو القاسم دواتگر ، با دو شاگرد مشغول كار متفرقه مىباشد .
استاد 1 ، شاگرد 2 . حجره مراد حاصل مسيحى ، نقاش زرگر با دو شاگرد مشغول ساختن جاى نگين مهر وزير مختار دولت بهيهء روس مىباشد . استاد 1 ، شاگرد 2 . - حجره آقا سيد جواد نقاش زرگر با استاد مهدى و استاد محمد دواتگر ، مشغول ساختن قلاب كمربند كالسكهچيان قبلهء عالم و عالميان روح العالمين فداه مىباشند . استاد 3 ، شاگرد 3 .
حجره نقاشان - نقاشباشى و 34 نفر نقاش مشغول مجلسسازى كتاب الف ليله مىباشند و ذو الفقار بيك مشغول به روغنكارى كالسكهايست كه تازه از مسكو آوردهاند ،
هامش
( 1 ) - ر . ك : منتظم ناصرى ، ج 3 ، ص 224 .