استفاده مىكردند .
فلز با روشهاى قديمى و مقدماتى بهدست مىآمد ، از روزگار قديم مىدانستند كه اگر مقدار ناچيزى زغال بر آهن بيفزايند ، فلزى به نام فولاد بهدست مىآيد ، قرنها گذشت تا اروپائيان به بنا نهادن كورهها پرداختند ، بهتدريج كورههاى مرتفع مىتوانست 750 كيلوگرم چدن در هر روز تهيه كنند . موفقيتهاى پياپى سبب گرديد كه انواع وسايل زندگى از مجارى آب تا لباس غواصى به وسيلهء نوعى از فلزات تأمين گردد .
نگاهى به ايران
از اواخر دورهء صفويه تا روى كار آمدن فتحعليشاه ، در اثر بىكفايتى سلاطين و دوام جنگهاى فئودالى و فقدان امنيت و آرامش ، زمينه براى رشد آثار هنرى و فرهنگى فراهم نبود ، تنها در دوران كوتاه زمامدارى كريم خان زند ، بازار وكيل به همت معماران زبر - دست ساخته شد و مقدمات جنبش هنرى فراهم گرديد ولى اين حركت كند با ظهور جنگ - هاى داخلى بار ديگر راكد ماند . از دورهء فتحعليشاه به بعد از بركت آرامش نسبى ، كمو بيش زمينه براى ظهور هنرمندان و آثار هنرى فراهم شد .
حمايت از مصنوعات
محمد شاه قاجار ضمن منشورى دستور مىدهد كه كليهء مردم شمشير - زن ، لباس واحدى كه جامه نظام باشد بر تن كنند ؛ و از پوشيدن شال كشميرى كه دو كرور بهاى آنست خوددارى نمايند و به جاى كالاى خارجى ، همگى از قدك و شال سادهء كرمانى استفاده كنند و پوستهاى شيرازى را در كلجه و كلاهها بهكار برند ، تا پول ايران بىجهت به كشمير و هندوستان نرود ، اگر آن لباس قديم پنج ماه دوام مىكرد ، اين يك سال دوام مىكند ، سابق مردم براى جبه و كمر بستن و ارخالق و كلچه مبلغهاى گزاف در بهاى آن تبذير و اسراف مىكردند و پول از ايران بيرون مىرفت . . .
مردم متكبر و متفرعن به شال و خز و لباسهاى بلند فخر مىكردند . . . بايد دويست تومان خرج كنند تا چند ترمه يا پوست بخارا تمام كنند و راه روند ، حالا لباس سربازان شبيه لباس بزرگان شده است . . . » « 1 » ناگفته نگذاريم كه حمايت سلاطين قاجاريه از مصنوعات داخلى پايه و مبناى ملى و اجتماعى و اقتصادى نداشت و براساس وطندوستى و حمايت از مصنوعات داخلى نبود و همين كه اجانب هديه يا رشوه كلانى مىدادند ، ورود كالاهاى خارجى آزاد مىشد و كارگاههاى داخلى تعطيل مىگرديد .
هامش
( 1 ) - مأخوذ از ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص 90 .