بااينحال ، به تدريج ساعتسازى مكانيكى تكميل شد و در وزنهاى كه عامل حركت بود ، اصلاحاتى به عمل آوردند ، بهطورىكه ساعت مكانيكى ، جانشين روشهاى قديمى گرديد ، كمكم ساعتسازى با زيب و زيورهايى كه در آن درست مىكردند ، با ساز و طنبورى كه به آن متصل مىساختند و نمايش صحنههاى مهيبى كه در آن هويدا مىشد ، يكى از هنرهاى اساسى و مهم گرديد . . . در اواخر قرن سيزدهم ميلادى ، اولين ساعتهاى خصوصى به بازار آمد كه از جمله اشياء بسيار لوكس محسوب مىشد و فقط مهمترين اشخاص مىتوانستند ، چنين شىء گرانبهايى را دارا باشند ، كمكم در نتيجهء اختراع فنر - هاى پيچى كه جانشين وزنهء متحرك مىگرديد ، ساعتهاى بزرگ دستوپاگير جاى خود را به ساعتهاى قابل حملونقل داد و شناسايى زمان در اختيار همگان قرار گرفت .
امروز خوب مىتوانيم تأثيرى را كه اختراع ساعت مكانيكى بر تمدن بشرى اعمال كرد ، مورد مطالعه قرار دهيم ، كار صنعتى كه با ساعات تفننى و دلخواه توافق ندارد ، معيار و ميزانى بهدست آورد و به اين وسيله بازده آن افزايش يافت . - نظم و دقت بىمانند حركات آسمانى از اين پس به وضوح مشاهده مىشد و در آدمى اين فكر را ايجاد مىكرد كه اين نمودها وابسته به علل خللناپذيرى هستند ، از اين مشاهده و از اين فكر ، مفهوم قوانين طبيعى علت و معلولى نتيجه مىگرديد ، يعنى قطعيت يافتن اين نكته كه طبيعت به - وسيلهء قوانين رياضى قابل تعيين اداره مىشود ، و درواقع اساس علم از اينجا نتيجه مىگرديد .
قرون وسطا افتان و خيزان بد يا خوب ، در فواصل بادها و طوفانها ، و فيما بين هجومها و قحطيها و حملهء امراض واگيردار و انواع تاختوتازها و قتل و غارتها ، با سرعتى كه هرآن در حال افزايش بود ، ترقيات بزرگى نصيب معمارى و فن فلزكارى كرد .
قواى محرك طبيعى را تحت ارادهء بشر درآورد و مورد استفادهء او قرار داد و با نهايت دقت و فعاليت در آزادى مادى غلامان و رعايا كوشيد .
رواج كار چاپ و فن كاغذسازى ، پيش قدم آزادى فكرى و روحى براى اين طبقه شد ، درحاليكه اختراع ساعت مكانيكى ، چنين نويد مىداد كه با پيدايش مردانى از قبيل :
بيكن و گاليله و دكارت و نيوتون ، به زودى آزادى فرهنگى و فراگرفتن علم و دانش ، براى همه تأمين خواهد شد . » « 1 »
تبديل صنايع چوبى به صنايع فلزى :
قبل از پيشرفت فلزكارى ، لولههاى آب ، چرخهاى نساجى و همهء لوازم ساختمانى و زراعت و تلمبهها و چرخ و دندههاى آسياى آبى يا بادى و غيره را فقط از چوب مىساختند و از فلز تنها در تهيه سلاح و نرده و قفل
هامش
( 1 ) - همان كتاب ، از ص 164 به بعد . ( بهاختصار )