صنعت ولايات آن پادشاه والاجاه ، مشهور و معروفاند و تفوق ايشان بر اهل صنعت ايران كه در اكثر فنون مهارت تمام دارند ، معلوم رأى انور ماست ، آن پادشاه والاجاه مقرر دارند كه از استادان توپساز و قنبارهساز و تفنگساز ، و ساير اسباب جنگ و جدال و صاحبان صنايع ديگر از قبيل لندرهباف و ساعتساز و سنگتراش و جماعتى كه صنايع غريبه از ايشان متمشى شود ، چند نفر به درگاه معلى فرستند كه درين ولايت به امور مزبوره قيام نمايند و چون در حوالى تختگاه پادشاهى ، رودى موسوم به آب كورنگ هست كه درينوقت خاطر مبارك به آوردن آن به دار السلطنهء همايون متعلق گرديد و كوهى مانع و بريدن آن ، و آوردن آب مزبور دشوار است ، اگر در آن مملكت استادان به هم رسند كه تدبيرات چند توانند نمود كه اين امر به آسانى صورت پذيرد ، آن پادشاه والاجاه مقرر دارند كه چند نفر ايشان را نيز جهت اين كار به دربار عظمت و اقتدار ارسال نمايند . . . » « 1 »
پيشرفتهاى فنى و صنعتى در اروپا
چون در قرون اخير فرهنگ و تمدن غرب در ايران و ديگر كشورهاى خاور ميانه تأثير عميق داشته ، با رعايت اختصار به پيشرفتهاى صنعتى اروپا اشاره مىكنيم .
در كشورهاى اروپايى ، محو فئوداليسم و رشد تدريجى كشاورزى و صنعت و توسعهء شهرنشينى سبب بهبود زندگى عمومى گرديد .
فن خانهسازى ترقى و تكامل يافت ، ساختن دودكش براى بخارى و روشن كردن خانهها به وسيلهء نور بىدود ، مرهون همين دوره است ، زيرا شمعدانهاى پيهسوز يا با شمع مومى ، جاى روغندانهاى قديم و مشعلهاى صمغى را گرفت . در زمينهء مواد خوراكى خوردن آش يا آبگوشت گرم قبل از غذاى شب ، عادتى است كه مهاجمين آسيايى به اروپا آوردهاند و در مورد مشروبات غير از شراب ، عصارهء ميوه و شراب سيب از قرن پنجم در فرانسه معمول بوده است و در مورد الكل بايد گفت كه روش تهيهء آن را به وسيلهء تقطير شراب در آخرين ادوار درخشش اسكندريه مىدانستهاند ، ليكن فن واقعى اين كار از قرن دهم ميلادى در ايتاليا تحت قواعد معينى درآمد « . . . هنر تهيهء پوشاك ، بيش از فن تهيه خوراك ، جالب توجه بود ، همراه با كتان ، رقيب آن پشم جاى خود را باز مىكرد ، از ابتداى قرن چهاردهم ، فن ماهوتسازى انگلستان در همهجا شهرت داشت و تقريبا در همين اوقات بود ( 1340 ) كه اعراب توانستند گوسفند مرينوس افريقاى شمالى را با آب و هواى اسپانيا سازش دهند و اين حيوان به زودى بزرگترين تهيهكنندهء پشم در جهان شد .
از شهرت ابريشم به هيچوجه كاسته نشده بود ، اما ديگر مملكت چين انحصار آن را در اختيار نداشت ، زيرا روش تربيت كرم ابريشم از راه سوريه در بيزانس معمول شد و
هامش
( 1 ) - مأخوذ از : اسناد و نامههاى تاريخى ، پيشين ص 71 .