دوره ( از 545 تا 623 ) كمك فراوان كرد ، غير از مساجد و كوشكهاى عالى و گنبدوار و قاليهاى پشمى ممتاز ، كندهكارى مهرها و تراشيدن گوهرها و سنگهاى گرانبها و هنر صحافى و هنرهاى ديگر رو به ترقى نهاد . . . » « 1 »
تاريخچه صنعت نساجى
چنان كه اشاره شد ، در دورهء هخامنشيان ، هنر نساجى ايران شهرت داشته است ، لباسهاى فاخر سلاطين و كرك مخصوص ايران مورد توجه جهانيان بود . از دورهء اشكانيان ، ابريشم در ايران معمول شد و تربيت كرم ابريشم شايد در خود ايران از دورهء ساسانيان آغاز شده بود ، از پارچه - هاى دورهء ساسانى ، قطعات محدودى به جاى مانده ولى از روى آثارى كه در روى حجاريها و فلزكاريهاى آن دورهء به جا مانده مىتوان به شكل كلى پارچهها پى برد .
ايرانيان در دورهء ساسانى ، انحصار تجارت ابريشم را بين چين و مغرب زمين در دست داشتند و خود دستگاههاى بافندگى پارچهء ابريشمى ايجاد كردند كه به زودى در تمام خاور ميانه شهرت يافت . مراكز عمدهء ابريشمبافى و پارچهء حرير در استان خوزستان و شوش سابق قرار داشت ، در شوشتر و شوش و جندى شاپور ، انواع مختلف حرير و پارچه ابريشمى بافته مىشد كه هم به مصرف داخلى مىرسيد و هم به كشورهاى ديگر صادر مىشد ؛ بعضى از پارچههاى ابريشمى كه در كليساهاى اروپا باقى مانده ، بهطور قطع متعلق به دورهء ساسانى است ، علاوهبراين نمونههايى از پارچههاى ابريشمى ايران در قبرستان شيخ عباده و رخميم در مصر پيدا شده است ، طرح و تزئين اين پارچهها ، گاه اشكال هندسى و گاه نقش نباتى و اشكال طيور و نخل و طرحهاى ديگر را نشان مىدهد . ظاهرا در دورههاى اوليه اسلام ، در سراسر ايران بهخصوص در خوزستان ، خراسان و فارس صنعت پارچهبافى رواج داشته و پارچههاى اين دوره نيز كمابيش شبيه منسوجات عهد ساسانى بوده است .
متأسفانه از آثار هنرى اين دوره اثرى برجاى نمانده ، از نمونههاى مختصرى كه از پارچه - هاى عصر سلجوقى به جا مانده ، پيداست كه بافندگان در آغاز امر طرحهاى ساده را اجرا مىكردند ولى در قرن هفتم و هشتم هجرى ، بافندگان ، پيچيدهترين و ظريفترين پارچهها را مىبافتند . » « 1 » در بعضى منابع از اقسام پارچههاى قرون وسطا ذكرى به ميان آمده است .
« از مجلس بيرون خراميد و به تيم بزازان كس فرستاد كه از قماشهاى قيمتى مثل پارچه و زربفت و ابيارى و اطلس خطايى و ديبا و اكسون و قماشهايى كه چشم بيننده مثل آن نديده صد پارچه آوردند . . . » « 2 »
هامش
( 1 ) - همان كتاب ، ص 202 . ( به اختصار )
( 2 ) - ر . ك : راهنماى صنايع اسلامى . پيشين ، ص 35 .