به طريق ايرانيان و تورانيان و هنديان ، از داود عباسى معروف به خدايار خان ابن يار محمد كه در سلطنت ( 737 - 753 ) طغان تيمور خان يكى از شاهان خراسان مىزيسته است . اين كتاب مشتمل است بر ديباچه ، مقدمه ، 31 باب و خاتمه كه خود داراى دو مقاله است ، يكى در معالجهء بلبل و طوطى و كبوتران و ساير جانوران با نى طرب و ديگرى در معالجهء اسبان . - مؤلف ، در ديباچه متذكر گرديده كه چگونه اين فن از قديم در ايران مورد نظر بوده است و گويد ، به پهلوى و يونانى و عربى در آن تأليف كردهاند و چند كتاب را در اين باب نام مىبرد ؛ مانند : بازنامهء انوشيروانى ، جوارحنامهء شاهنشاهى ، صيدنامه ملكشاهى ، و شكارنامهء ايلخانى . اين بازنامه فوايد لغوى نيز دربر دارد و در 1908 در كلكته به طبع رسيده است .
بازنامهء ناصرى
كتابيست دربارهء باز و انواع آن و ديگر طيور شكارى و تربيت و بيمارى و درمان اين نوع پرندگان ، به فارسى از تيمور ميرزا حسام الدوله ( 1291 ه . ق ) پسر حسنعلى ميرزاى فرمانفرما . پس از 1272 به نام ناصر الدينشاه تأليف گرديده است و مطالب مفيدى دربارهء شكار پرندگان شكارى دربر دارد - اولبار در 1285 و 1289 ه . ق ، در تهران و سپس در 1308 ه . ق در بمبئى به طبع رسيده است و به انگليسى ترجمه گرديده . » « 1 »
مطالعات علمى و تجربى در پيرامون پرندگان شكارى
نسوى ، از دانشمندان قرن پنجم از 8 سالگى شيفتهء شكار شد و 60 سال از عمر خود را در اين راه صرف كرد و با مطالعهء كتبى كه در اين زمينه نوشته شده ، از لحاظ نظرى ( و تئورى ) و با گفتگو با كارشناسان اين رشته و استفاده از تجارب بازداران از جهت عملى در پيرامون جاندارانى چون باز و يوز و عقاب و سنقر و باشر و واشق و سگ و جز اينها و پرندگان گوناگونى كه در ايرانزمين وجود دارند ، اطلاعات فراوان و ذيقيمتى گردآورى كرده است ، اين كتاب به همت على غروى تصحيح و با مقدمهيى ممتع و گرانبها به قلم ايشان در صيد و آداب آن ، به وسيلهء مركز مردم - شناسى ايران منتشر شده است . اهميت اين كتاب در اين است كه نسوى پس از عمرى مطالعات علمى ، عملى و تجربى به نوشتن اين كتاب پرداخته و مانند محققان قرن 18 و 19 اروپا پس از مشاهده و تجربه به نگارش اين اثر سودمند همت گماشته است ، در اين كتاب خواننده با جايگاه و مساكن اصلى بازان ، و هيجان و جفتگيرى آنان و آشيانه و محل تخمگذارى و طرز صيد و چگونگى تربيت و به كار گرفتن بازان و راهورسم گريز دادن و بازآوردن اين حيوان و تندرستى و بيمارى باز و فال گرفتن با باز و وظائف و تكاليف بازداران ، علائم بيمارى و راه درمان بيماريهاى چشم ، در بازان ، علاج پرخورى و تخمته ، درمان كرم شكم باز و جز اينها
هامش
( 1 ) - دائرة المعارف فارسى ، ج 1 ، ( ا . س ) ص 373 .