مورد استفاده بوده است - اقسام مختلف طبلهاى بزرگ و كوچك نيز وجود داشته و مورد استفاده بودهاند . »
استاد همائى ضمن تعليقاتى كه بر ديوان عثمانى مختارى نگاشته است ، در مورد لغت « زير » توضيح مىدهند كه علاوه بر معنى وصفى كه در نغمهء زيروبم گفته مىشود به معنى نوعى از آلات موسيقى قديم نظير : سهتار و كمانچه در آثار گويندگان قديم آمده است چنان كه مختارى مىگويد :
تن در آن دادم كه در پيشت دو تا باشم چو چنگ * دل بر آن بستم كه از مدحت نوا سازم چو زير
*
هر زمانى تنم چو زير شود * بر سر خلق در نفير شود
مسعود سعد
عبد الحسين سپهر در جغرافياى كاشان از آلات موسيقى و اسباب طرب كاشان در نيمقرن پيش ياد مىكند : « تار ، كمانچه ، سنتور ، دنبك كه او را ضرب گويند ، دايره ، نى ، طبل ، شيپور ، نقاره ، سرنا ، ( كه واقعا هيچ شهر ، مثل كاشان تمام نمىزنند ، سوتك ، دونى . » « 1 »
نظرى كلى به سير موسيقى از آغاز تا عصر حاضر
راجع به موسيقى ، چنان كه در صفحات پيش متذكر شديم ، از ديرباز صاحبنظران نظريات مختلفى اظهار كردهاند ، جمعى « اذان و تلاوت كلام اللّه را از جنس موسيقى مىدانند ، در جنبش شيعيان ، موسيقى مذهبى ، ميدانى وسيع داشته و در مديحهها و دستهها ، و نوحهها و حرارهها و روضهخوانيها و تعزيهها و مناجاتها ، اشكال مختلف موسيقى ما تجلى يافته است و خود اين موسيقى مذهبى شيعى مايهء حفظ و بسط موسيقى سنتى ما شده است . . . كتب علمى موسيقى متقدمين مانند مخارج الحروف ابن سينا و ادوار صفى الدين ارموى و مقاصد الالحان عبد القادر مراغهيى و برخى از متأخرين مانند بحور الالحان فرصت شيرازى و مجمع الادوار مهدى قليخان هدايت و يا كتب تاريخى كه در آن اطلاعاتى راجع به تاريخ موسيقى وجود دارد ( مانند اغانى و مروج الذهب و نفايس الفنون و مجالس النفايس و نظاير آنها ) مورد بررسى كمابيش خوبى قرار گرفته است . در گذشتهء دور ، علم ادوار ( يا
هامش
( 1 ) - عبد الحسين سپهر ، تاريخ مختصر جغرافياى كاشان ، به اهتمام ايرج افشار ، نقل از فرهنگ ايرانزمين ، ج 2 ، ص 450 .