وجود داشته و نواختن آن در نواحى فارس بيشتر معمول بوده است .
3 - چنگ - از قديمىترين سازهاى زهى است كه از قديم در ايران و غالب ممالك ديگر معمول بوده ؛ و در شكل آن تغييراتى داده شده است ، تا به صورت امروزى كه در اصطلاح بينالمللى ، هارپ خوانده مىشود درآمده است اين ساز از قديم سيم داشته ولى امروزه بر اثر تكامل ، داراى 46 سيم است كه با حركت انگشتان روى تارهاى آن نواخته مىشود ، هارپ امروز در اركسترهاى سنفونيك مورد استعمال دارد .
4 - تنبور - ساز زهى قديمى شبيه به سرنا است كه دسته بلند و راست دارد و مانند تار پردهبندى شده است ، ولى تعداد پردههاى آن كمتر است ؛ كاسهء تنبور بزرگتر و دهانه آن بدون پوست است ، اين ساز را با چهار انگشت دست راست بدون شست مىنوازند ، نواختن تنبور در قديم در طبرستان و ديلم و امروزه در كردستان متداول است .
5 - رباب - از آلات زهى موسيقى ايران است كه فقط داراى دو سيم بوده و به وسيله كشيدن كمانه ( آرشه ) روى سيمها نواخته مىشده است .
6 - كمانچه - ساز زهى است كه امروز هم متداول است ، اين ساز داراى چهار سيم و كاسهيى شبيه كاسهء سهتار است روى كاسهء آن را پوست كشيده و بر روى پوست خركى كار گذاشتهاند ، كه سيمها بر روى آن قرار مىگيرد ، براى نواختن ، آن را بهطور عمودى روى زمين مىگذارند ؛ و كمانه را بر روى سيمهاى آن مىكشند و محل انگشتها را تغيير مىدهند ، نوازندهء آن را كمانچهكش مىگويند . قبل از آمدن ويولن به ايران ، كمانچه زياد معمول بوده است . . . آنچه تاكنون پيرامونش سخن رفت مربوط به سازهاى بزمى و طربافزاست . . . سازهاى رزمى كه براى تهييج سربازان هنگام جنگ بهكار مىرفته است . . .
عبارت بودند از بوق ، كوس ، ناى روئين ، كرنا و اقسام طبل ، از آلات موسيقى رزمى ، اعراب ، فقط با طبل آشنايى داشتند و بقيه را از ايران اقتباس كردند . مهمترين آلات موسيقى رزمى ايران در آن زمان چند نوع بوده است كه شرح آن اينك از نظر خوانندگان مىگذرد :
1 - كوس - نوعى طبل بزرگ كه صداى بلند و پرطنينى داشته و در جنگ بهكار مى - رفته است ، مانند طبلهاى بزرگ امروزى دو طرف آن را پوست مىپوشانيده است .
2 - كرنا - آلت موسيقى بادى بلندى است كه صداى آن هم بم مىباشد و چون سوراخ ندارد و با كمك انگشتان نواخته مىشود پرده ندارد . فقط وقتى در آن مىدميدهاند ، صداى بمى خارج مىشده كه به كمك كوس و ساير آلات موسيقى رزمى ، آهنگهاى مخصوص به جنگ و تهييج سربازان را مىنواختهاند .
3 - آلت بادى ديگرى نيز شبيه به كرنا بوده است كه ناى روئين نام داشته است .
4 - بوق ، نيز آلت بادى ديگرى است شبيه به كرنا ، منتهى كوتاهتر كه آن نيز در جنگ
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 219
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٢١٩