« در موسيقى نيز مانند هنرهاى ديگر ، پيشرفت حاصل شده ، و ميان عناصر موسيقى عرب و ايرانى امتزاج صورت گرفت .
ايرانيان عهد باستان ، به سبب مهارت در اجراى قطعات موسيقى شهره بودند و بسيارى از آلات موسيقى كه در قرون وسطا معمول بود ، در اصل آلات موسيقى دورهء ساسانى و حتى مربوط به ادوار قديمىتر از آن بود ، طاهريان به حمايت از موسيقى معروف بودند و چند تن از اعقاب طاهريان ، كه احتمالا در دربار بخارا بودند ، رسالاتى در موسيقى تأليف كردند ، بعضى از بزرگترين روشنفكران عصر ، مانند : فارابى و رازى خود در باب موسيقى به تحقيق و تأليف پرداختند ، رودكى نيز در موسيقى دست داشت ؛ از متون چندى چنين مفهوم مىشود كه در دورهء سامانيان بعضى از الحان و مقامات موسيقى كه در امپراتورى ساسانيان رواج داشت ، چندين قرن بعد از آن نيز رايج بوده است ، در دوره سامانيان ، آلت موسيقى جديدى به نام شاهرود كه شايد نوعى چنگ بوده است ، بنابر آنچه روايت شده ، در سال 299 ه . در سمرقند اختراع شد و بر مجموعه آلاتى چون عود ، سهتار و رباب و غيره اضافه گشت . از نوشتههاى ابو على سينا چنين برمىآيد كه ميان موسيقى ايران و عرب تفاوتهايى وجود داشته و موسيقى ايرانى غنىتر بوده است . . . » « 1 »
رودكى ، نهتنها در چنگ و بربط استاد بود ، بلكه آوازى خوش داشت ؛ به همين مناسبت مورد توجه بزرگان زمان قرار گرفت . محمد عوفى در لباب الالباب مىنويسد : « او را آفريدگار ، آوازى خوش و صوتى دلكش داده بود ، و به سبب آواز در مطربى افتاد و از ابو العبيك بختيار كه در آن صنعت صاحب اختيار بود ، بربط بياموخت و در آن ماهر شد و آوازهء او به اطراف و اكناف عالم رسيد . . . » از آنچه تذكرهنويسان در حق او نوشتهاند به خوبى پيداست كه مردم ايران در قرن سوم هجرى ، براى موسيقى و آواز ارزش بسيار قائل بودند و اشتغال به اينگونه فعاليتهاى هنرى در پيشگاه افكار عمومى موجب افتخار و سربلندى بود ، چنان كه رودكى ، شاعر مىگويد :
رودكى چنگ برگرفت و نواخت * بادهانداز كو سرود انداخت
عقايد متفكرين و صاحبنظران در پيرامون موسيقى
در كتاب قابوسنامه در باب سى و ششم ( اندر آداب خنياگرى ) طرز كار و راهورسم خنياگرى و خصوصيات مجالس عيش و سرور آن ايام توصيف و بيان شده است : « بدان ، اى پسر
هامش
( 1 ) - ريچارد فراى ، بخارا ، ترجمهء محمودى ، ص 118 .