مىپوشند . در اروپا ، زنها سعى مىكنند بيشتر سينه و شانه خود را نشان دهند . لباس خانهء زنان ، عبارت از شليطه كوتاهى است . . . كه روى كمر به وسيلهء ليف مىبندند ؛ و كمربند معمول نيست و هرقدر شليطه كوتاهتر باشد ، ارزش آن زيادتر است . وى مىنويسد : زنان اشراف ايرانى در خانه ، لباس زيرين نمىپوشند ، بلكه پيراهن حرير نازك و فراخى بر تن مىكنند كه زير آن قسمتهاى فوقانى بدن پيداست . . . »
هانرى رنه دالمانى ، كه در سال 1911 به ايران مسافرت كرده ، اطلاعاتى كه حاكى از تغيير لباس زنان است ، به ما مىدهد : « زنان در منزل يك نوع شلوار از پارچه پنبه يا ابريشم مىپوشند كه كاملا به تن آنها مىچسبد و در بالاى ران آن را به وسيله بند جوراب نگاه مىدارند ؛ روى آن دو ، دامن كوتاه با شليطه مىپوشند كه به وسيله ليفهاى پائينتر به كمر مىبندند . . . وقتى مهمانى وارد منزل مىشود ، چادرى روى كمر مىبندند كه روى شليطه و قسمت پائين بدن را مىپوشاند ، علاوهبراين ، در منزل ، چارقدى بر سر مىكشند كه زير گلو سنجاق مىشود و گيسوان و گوشهاى آنها در زير چارقد مخفى مىشود . زنها ، در اندرون پابرهنه هستند و در زمستان جوراب سفيد و شلوار سياه يا به رنگهاى ديگر مىپوشند .
لباس زنها از پارچههاى ابريشمى يا مخمل با يراقهاى طلا و نقره دوخته مىشود ، پارچههاى ابريشمى معمولا از يزد يا كاشان است ؛ ولى اكنون زنهاى ايرانى مشتريهاى خوبى براى كارخانه پارچهبافى شهوليون شدهاند .
لباس بيرون
چنان كه مىدانيم گروهى از غربيان از ديرباز نسبت به فرهنگ و تمدن و لباس ايرانى ، نظرى خصمانه داشتند ، از آن جمله « پير لوتى » سياح فرانسوى ، زنهاى ايرانى را ارواح سياه و سفيد مىنامد و از شلوارهاى فراخ و چادر و چاقچورهاى آنها و روبندههاى سفيد كه مقابل صورت قرار مىدادند ، بهطور مسخرهآميزى ياد مىكند و متذكر مىشود كه به محض اينكه مردى از دور پيدا مىشود ، روبند را پائين مىاندازند . وى در مورد كفشهاى ايرانى مىنويسد : كه اخيرا به تقليد اروپائيان وضع آن را عوض كردهاند ولى در ولايات هنوز نعلين مرسوم است و در منزل كفشهاى راحتى مخمل ، مزين به يراقهاى طلا و يا دانههاى الماس بدلى مىپوشند و آن را پاپوش مىنامند .
عبد إله مستوفى در كتاب شرح زندگى من مىنويسد : لباسهاى زنهاى ايرانى تا قبل از مسافرتهاى ناصر الدينشاه به فرنگ عبارت بود از پيراهنى كوتاه و آرخالقى از آن كوتاهتر كه براى پوشانيدن بالاى تنه بهكار مىرفت و زيرجامهاى كه تا پشت قدمها را مىپوشانيد ؛ در زمستان كليجهاى هم براى حفظ سرما بر آن اضافه مىشود . وقتى كه مىخواستند از خانه بيرون بروند ، چاقچورى بر پا مىكردند و چادر سياهى بر سر ، و روبندى