معمول نبود و ساقهاى سيمين تا بالاى زانو نمايان بود ، كفشها نوعى گالش بود كه از فرنگ مىآوردند . . . با آمدن فرانسويها ، مد اندرون تا حدى تغيير يافت . شلوارهاى كشى جاى جورابهاى كوتاه و كفشهاى چرمى گوناگون جاى « ارسيهاى مداد » را گرفت . خانمها در آرايش خود جواهر زياد به كار مىبردند ؛ نيمتاج و سنجاقهاى گوهرنشان را زيب سر و زلف خود مىكردند . گاه كنار زلف ، پرهاى رنگارنگ قرار مىدادند « عقدرو » و سينهريز به گردن مىآويختند و بازوبندهاى درشت گرانبها و گلها و اشياء ظريف از طلا و مرواريد و سنگهاى قيمتى بر سر و برمىزدند و انواع انگشترى به دست مىكردند . » « 1 »
دكتر فووريه « 2 » پزشك فرانسوى كه همراه ناصر الدينشاه در مراجعت از سفر سوم فرنگ به ايران آمده بود ، لباس اطباى شاه را چنين توصيف مىكند ، در مورد شيخ الاطبا چنين مىنويسد : « با اينكه ريش و موى خود را تازه رنگ بسته ، ليكن صورت پرچين او از پيريش حكايت مىكند و به هيأت كشيشى است ، ديگر ميرزا زين العابدين كه به آن پيرى نيست و محجوبتر مىنمايد ، هردو كلاهى بلند و نوكتيز بر سر و قباى سياه گشاد بلندى در بر دارند كه تا بند پاى ايشان كشيده شده ، اما بر قباى شيخ الاطبا كه آستينهاى گشادى با نوارهاى زردوز ، دارد ، مانند صور آسمانى گلهاى ستارهمانندى است ، عجب اينست كه اين هيأت در نظرها چندان غرابت ندارد . » « 3 »
لباس طبقات ممتاز در عهد قاجاريه
دكتر فووريه در سفرنامهء خود مىنويسد : « در جلوى قصر يعنى در باغ ، دورادور حوض مستطيلى ، اعيان دولت و نمايندگان عالىرتبه هريك از طبقات قرار داشتند ، نظاميان را به سهولت از كلاهشان مىتوان شناخت ، اين كلاه از پوست بخار است مثل كلاه ملى ايرانيان است با اين تفاوت كه كلاه نظامى كوتاهتر و شكل استوانه است در صورتى كه ساير كلاهها را مخروطى و بلندتر مىسازند . . . »
صاحب منصبانى كه من ديدم ، نيمتنهاى از ماهوت آبى تيره به بر دارند و درجاتشان يا به سبك نظام روسيه روى دوش يا به رسم اطريش بر يقهء نيمتنهشان دوخته شده است .
روحانيان ، عمامهاى سفيد كه قالب سر ايشان است ، بر سر دارند و قبايشان معمولا روشن و يكپارچه است ، فقط سادات و حجاج عمامههايى سبز يا سفيد به وضعى خاص بر سر مىگذارند .
هامش
( 1 ) - معير الممالك ، يادداشتهايى از زندگى خصوصى ناصر الدينشاه ، كتاب نهم ، ص 29 .
( 2 ) -Feuvrier( 3 ) - دكتر فووريه ، ناخوشى ناصر الدين شاه ( نقل از سه سال در دربار ايران ) ، مجلهء يادگار سال سوم ، شمارهء هشتم ، ص 20 - 19 .