و هيأت ظاهرى مردم را نيز تغيير دهد ، كلاه دراز ، كوتاه شد . قباهاى راسته بلند ، مبدل به سردارى گشت ، به جاى شلوارهاى گشاد ، شلوار تنگ ماهوتى معمول گرديد ، نمونههاى آن را در عكسهاى آن دوره مىبينيم ؛ همچنين پوشيدن كت يقهباز و بستن دستمال گردن كمى رواج يافت « ولى لباس سلام رسمى وزيران و اهل ديوان كه عبارت از جبه و شال و كلاه بود ، به جاى خود ماند . . . » « 1 »
ميرزا آقا خان كرمانى در ابتداى ورود به اصفهان كسوت خوانين كرمان را دارد ، شلوار سياه فراخ در پا ، سردارى كمرچين با قباى كوتاه حسنى در بر ، كلاه سياه درشتى بر سر و چون معروف ظل السلطان مىگردد ، كسوت خود را تغيير مىدهد ، و لباس معمولى درباريان را مىپوشد . . . » « 2 »
لباس مردم شيراز
حاج پيرزاده در عهد ناصر الدينشاه راجع به لباس مردم فارس چنين مىنويسد : « بيشتر لباس مردم ، هنوز بلند است و عبا دوش مىكنند و عباى آنها همه گرانبها و از لحسا مىآورند و يقه عبا را اعيان و اشراف خيلى گلابتوندوز مىنمايند و قباهاى آنها اگرچه بلند است ، ولى كوتاه مىبرند و شال كمر را مردم شيراز بسيار كلفت مىبندند . . . » « 3 »
لباس مردم در عهد ناصر الدينشاه
دكتر پولاك در سفرنامه خود مىنويسد : ايرانيان « بلافاصله روى پيراهن ، ارخالق مىپوشند و آن را با كاردستى به مشهورترين و ظريفترين طرحى از گل و بوته مىآرايند كه به آن « قلمكار » مىگويند . بهترين ارخالقها ، از بنارس مىآيد و مقدارى هم در اصفهان و بروجرد و شيراز تهيه مىشود ، حتى كارخانههاى انگليسى نيز اين نقوش را در كالاهاى صادراتى خود تقليد مىكنند ، ارخالق مردم سرشناس از شال كشمير است .
روى ارخالق ، قبا به تن مىكنند ، قبا هميشه يكرنگ است ، سبز ، زرد ، آبى ، بنفش ، قرمز و غيره ؛ كه چين ( پليسه ) دارد ؛ از جنس قدك محصول داخلى با ابريشم يزد و كاشان موسوم به « تافته » كه زير آنها بهخصوص پوشيدن پارچههاى خارا و ديبا مطلوب است .
باوجوداين قباهايى از پارچههاى زرى با نقوش گل طلايى و نقرهاى بافت كاشان ديده مىشود كه به لباس آباى مسيحى كليسا شباهت دارد .
قبا تا روى زانو مىرسد ، دامن قبا ، آنچنان گشاد است كه در جلو روى هم مىآيد و قسمتهاى مخفى بدن را مىپوشاند ، هر لباسى كه داراى اين خصيصه نباشد « جلف » به نظر
هامش
( 1 ) - فريدون آدميت ، انديشهء ترقى و حكومت در عصر سپهسالار ، ص 145 .
( 2 ) - حيات يحيى ، ج 1 ، ص 66 .
( 3 ) - سفرنامه حاج پيرزاده ، پيشين ، ص 87 .