حسينى و تابستان قباى قدك و ارخالق چيت فرنگى و الجهء ريسمانى كاشى و يزدى و كلاه ماهوت و پيراهن چلوار سفيد و زيرجامهء قدك و متقال نيلى جوراب و كفش سياه ارسى .
و اما ضعفا و فقرا ، همه لباس كرباس آبى و كلاه ماهوت يا برك آستر پوست يا كلاه نمد يا چيت دولايى فتيلهكش ، زمستان كفش چرم و تيماج سياه و تابستان گيوه و آجيده ؛ و اما لباس زنان ، از علما و عمال و تجار عموما در خانههاى خود زمستان ، چارقد و پيراهن قميص سفيد و ارخالق ترمه كتانى و مخمل كاشى كلجه و سردارى كمرچين ترمه كرمانى و ماهوت و برك و شلوار متعدد از چيت فرنگى و خارا و قبا و بز كاشى و يزدى و خراسانى و كفش تيماج سرخ و سبز و آبى همدانى و كفش ارسى چرم سياه و چون با يكديگر مراوده و ديد و بازديد كنند ، چارقد و پيراهن قميص دوردوخته به گلابتون يا ابريشم مشكى و الوان و يا ابريشم گلابتون و ارخالق ترمه كشميرى يا مخمل و استيفاى فرنگى يا سلسله يا زرى محرمات سلطانى و كلجه و سردارى ترمه كشميرى يا مخمل فرنگى با استيفاى فرنگى يا انواع يراقهاى گلابتون يا شنل ماهوت يا مخمل يا ترمه و شلوارها از قبا و از الوان فرنگى يا اطلس نظام الملكى يا مخمل يا زرى قالبى و غيره با انواع يراقهاى گلابتون و ديگر انواع طلاآلات و جواهرات كه زيب و زيور سر و گردن و دست و پا نمايند .
و اما زنان متوسطين ، در خانههاى خود چارقد و پيراهن قميص سفيد يا چيتهاى ريزهنقش پارچه سفيد ارخالق قنوات و الجه ريسمانى و ابريشمى و يزدى و كلجه كمرچين به شرح ايضا و شلوار چيت فرنگى و كفش زنانه تيماج همدانى الوان .
و چون مراوده و ديد و بازديد كنند ، چارقد و پيراهن قميص دوردوخته به ابريشم مشكى و ارخالق ختائى يا اطلس محرمات يا ترمه كرمانى يا مخمل كاشى و كلجه كمرچين با پارچههاى مزبور و شلوارهاى چيت فرنگى و قناويز و خاراى كاشى يا يزدى يا خراسانى .
اما ضعفا و فقرا ، در خانه ، بافتههاى ريسمانى كاشى و در عقد و عروسى ، سر تا پا چيت فرنگى . . . » « 1 »
كاهش در تجملات لباس
سرهنگ دروويل ، كه سابقا از مشهودات او سخن گفتيم ، مىنويسد :
« تغييرات شكل لباس ايرانيان مخصوصا در دوران شاه فعلى ( فتحعليشاه ) تا حدى باعث كاهش تجملات شده است ، سابقا لباس ايرانيان از پارچههاى گرانبها با حاشيهدوزى زر و سيم بود ولى در حال حاضر به استثناى روزهاى سلام ، لباسها ، ساده و بسيار ارزانبهاست ؛ مردم غالبا در فصل تابستان پارچههاى پنبهيى بافت ايران به نام ( قدك ) و به رنگهاى مختلف مىپوشند و زمستانها نيز از ماهوت انگليسى و آلمانى استفاده مىكنند ، سابقا ايرانيان بر روى كلاه خود شال گرانبهاى كشميرى مىپيچيدند ،
هامش
( 1 ) - سهيل كاشانى ، تاريخ كاشان ، به اهتمام ايرج افشار ، از ص 248 به بعد .